Stjˇrnarskrß Ůřskalands - Grundvallarl÷g fyrir Sambandslř­veldi­ Ůřskaland

Stjˇrnarskrß Ůřskalands

Grundvallarl÷g fyrir Sambandslř­veldi­ Ůřskaland
Ůann 23. maÝ 1949 sta­festi ■ingrß­i­ Ý Bonn vi­ RÝnarfljˇt ß opinberum fundi a­ Grundvallarl÷g ■au fyrir Sambandslř­veldi­ Ůřskaland, sem ßkve­in voru af ■ingrß­inu ■ann 8. maÝ 1949, hafi Ý vikunni frß 16. til 22. maÝ 1949 veri­ sam■ykkt af fulltr˙a■ingum meira en tveggja ■ri­ju ■eirra ■řsku sambandslanda sem hlut eiga a­ mßli.á

┴ grundvelli ■essarar sta­festingar hafa forsetar ■ingrß­sins, Ý umbo­i ■ess, undirrita­ Grundvallarl÷gin og kunngj÷rt ■au.á
HÚr me­ eru Grundvallarl÷gin birt Ý L÷gbirtingarbla­i Sambandslř­veldisins samkvŠmt 3. mßlsgrein 145. gr.á

Inngangsor­

═ vitund um ßbyrg­ sÝna gagnvart Gu­i og m÷nnum, me­ ■a­ markmi­ Ý huga a­ ■jˇna heimsfri­num sem einn jafnrÚtthßrra a­ila Ý sameina­ri Evrˇpu, hefur ■řska ■jˇ­in sett sÚr ■essi Grundvallarl÷g Ý krafti valds sÝns til a­ setja sÚr stjˇrnl÷g.á

Ůjˇ­verjar Ý sambandsl÷ndunum Baden-WŘrttemberg, BŠjaralandi, BerlÝn, Brandenborg, Bremen, Hamborg, Hessen, Mecklenburg-Vorpommern, Ne­ra-Saxlandi, Nordrhein-Westfalen, Rheinland-Pfalz, Saarlandi, Saxlandi, Saxlandi-Anhalt, SlÚsvÝk-Holtsetalandi og ThŘringen hafa af frjßlsu fullveldi fullgert einingu og frelsi Ůřskalands. Ůar me­ gilda ■essi Grundvallarl÷g fyrir alla ■řsku ■jˇ­ina.á
á

I. GrundvallarrÚttindi

1. gr.

(1) Gildi mannsins er ˇsnertanlegt. RÝkisvaldinu ber skylda til a­ vir­a hana og vernda.á

(2) Ůřska ■jˇ­in vi­urkennir ■essvegna a­ fri­helg og ˇframseljanleg mannrÚttindi sÚu grundv÷llur alls mannlegs samfÚlags, fri­ar og rÚttlŠtis Ý heiminum.á

(3) Eftirfarandi grundvallarrÚttindi binda l÷ggjafann, framkvŠmdavaldi­ og dˇmsvaldi­ sem beinn gildandi rÚttur.á

2. gr.

(1) Hver ma­ur skal hafa rÚtt til a­ njˇta frelsis til persˇnu■roska svo fremi sem hann brřtur ekki rÚttindi annarra nÚ brřtur gegn reglum stjˇrnskipunarinnar e­a si­areglum.á

(2) Allir hafa rÚtt til lÝfs og lÝkamshelgi. Frelsi einstaklingsins er fri­helgt. Ůessi rÚttindi mß ekki sker­a nema me­ heimild Ý l÷gum.á

3. gr.

(1) Allir menn eru jafnir a­ l÷gum.á

(2) Karlar og konur njˇta jafnrÚttis. RÝki­ skal stu­la a­ ■vÝ a­ raunverulegt jafnrÚtti karla og kvenna nßi fram a­ ganga og taka ■ßtt Ý a­ afnema n˙verandi mismunun.á

(3) Hvorki skulu menn gjalda fyrir nÚ ■eir lßtnir njˇta forrÚttinda s÷kum kynfer­is, Štternis, kyn■ßttar, tungumßls, heimkynna og uppruna, tr˙ar, nÚ tr˙arlegra e­a stjˇrnmßlalegra sko­ana sinna. Engum mß mismuna vegna f÷tlunar sinnar.á

4. gr.

(1) Tr˙frelsi, samviskufrelsi og frelsi til a­ jßtast tr˙ og lÝfssko­un eru fri­helg.á

(2) Tryggja skal a­ tr˙ megi i­ka hindrunarlaust.á

(3) Engan mß ■vinga til vopna­rar her■jˇnustu gegn sannfŠringu sinni. Um nßnari ˙tfŠrslu skal ßkve­a me­ sambandsl÷gum.á

5. gr.

(1) Allir hafa rÚtt til ■ess a­ lßta Ý ljˇs og ˙tbrei­a sko­un sÝna Ý rŠ­u, riti og ß mynd og leita sÚr ˇhindra­ upplřsinga Ý heimildum sem eru a­gengilegar almenningi. Fj÷lmi­lafrelsi og frelsi til frÚttaflutnings Ý ˙tvarpi og kvikmyndum skal tryggt. Ritsko­un skal ekki eiga sÚr sta­.á

(2) Ůessi rÚttindi takmarkast af ßkvŠ­um almennra laga og ßkvŠ­um til verndar Šskunni og af rÚtti til persˇnulegrar Šru.á

(3) Frelsi rÝkir Ý listum og vÝsindum, rannsˇknum og kennslu. Kennslufrelsi leysir ekki undan hollustu vi­ stjˇrnarskrßna.á

6. gr.

(1) Hjˇnaband og fj÷lskylda skulu njˇta sÚrstakrar verndar rÝkisvaldsins.á

(2) Um÷nnun og uppeldi barna teljast nßtt˙rleg rÚttindi foreldra og fremsta skylda ■eirra. RÝki­ vakir yfir ger­um ■eirra.á

(3) B÷rn ver­a ekki skilin frß fj÷lskyldu sinni gegn vilja forrß­amanna nema me­ heimild Ý l÷gum, ef forrß­amenn breg­ast e­a ef hŠtta er ß vanhir­u barnanna af ÷­rum ßstŠ­um.á

(4) SÚrhver mˇ­ir skal eiga kr÷fu til verndar og um÷nnunar samfÚlagsins.á

(5) Ëskilgetnum b÷rnum skal me­ l÷ggj÷f veita s÷mu skilyr­i til lÝkamlegs og andlegs ■roska og ■jˇ­fÚlagsst÷­u og skilgetnum b÷rnum.á

7. gr.

(1) Skˇlakerfi­ allt skal vera undir umsjˇn rÝkisins.á

(2) Forrß­amenn hafa rÚtt til a­ taka ßkvar­anir um ■ßttt÷ku barnsins Ý tr˙arbrag­akennslu.á

(3) Tr˙arbrag­akennsla skal vera almenn kennslugrein Ý opinberum skˇlum, a­ undanteknum skˇlum utan tr˙fÚlaga. Tr˙arbrag­akennslan skal fara fram Ý samrŠmi vi­ meginreglur tr˙fÚlaganna ßn ■ess a­ umsjˇnarrÚttur rÝkisins sker­ist. Engan kennara mß skylda gegn vilja sÝnum til a­ kenna tr˙arbr÷g­.á

(4) RÚtturinn til a­ stofna einkaskˇla skal trygg­ur. Einkaskˇlar, sem koma Ý sta­ opinberra skˇla, ■urfa a­ fß leyfi frß rÝkinu og skulu hlÝta l÷gum einstakra sambandslanda. Leyfi­ skal veitt, ef einkaskˇlarnir standa ekki a­ baki opinberum skˇlum hva­ var­ar kennslumarkmi­, kennslua­st÷­u og fagmenntun kennara og ef ekki er stu­la­ a­ skiptingu nemenda eftir efnahag foreldra. Leyfis skal synja­, ef fjßrhags- og rÚttarsta­a kennara er ekki nŠgilega trygg­.á

(5) Einkaskˇla ß grunnskˇlastigi skal ■vÝ a­eins leyfa, a­ stjˇrn menntamßla telji hann ■jˇna sÚrst÷kum uppeldismarkmi­um e­a ef stofna ß, samkvŠmt bei­ni forrß­amanna, almenningsskˇla e­a skˇla sÚrstaks tr˙fÚlags e­a helga­an sÚrstakri lÝfssko­un og opinber grunnskˇli slÝks e­lis er ekki fyrir hendi Ý sveitarfÚlaginu.

(6) Undirb˙ningsskˇlar eru ßfram ˇheimilir.

8. gr.

(1) Allir Ůjˇ­verjar skulu hafa rÚtt til ■ess a­ koma saman me­ fri­s÷mum hŠtti og vopnlausir ßn tilkynningar e­a leyfis.

(2) Ůegar um samkomur undir berum himni er a­ rŠ­a mß takmarka ■essi rÚttindi me­ l÷gum e­a me­ heimild Ý l÷gum.

9. gr.

(1) Allir Ůjˇ­verjar skulu hafa rÚtt til a­ stofna samt÷k og fÚl÷g.

(2) Samt÷k, sem samkvŠmt tilgangi sÝnum e­a me­ starfsemi sinni brjˇta gegn hegningarl÷gum e­a er stefnt gegn reglum stjˇrnskipunarinnar e­a gegn hugmyndinni um gagnkvŠman skilning ■jˇ­a ß milli, eru b÷nnu­.

(3) RÚtturinn til a­ stofna samt÷k til a­ vernda og efla atvinnuskilyr­i og efnahagsforsendur skal trygg­ur ÷llum m÷nnum og fyrir ÷ll st÷rf. Samrß­, sem mi­a a­ ■vÝ a­ ■rengja ■ennan rÚtt e­a a­ hindra framgang hans, eru ˇgild; a­ger­ir sem mi­a a­ slÝku eru ˇl÷glegar. A­ger­ir samkvŠmt gr. 12a, 2. og 3. mgr. 35. gr., 4. mgr. gr. 87a og 91. gr. mega ekki beinast gegn vinnudeilum sem hß­ar eru af samt÷kum Ý skilningi 1. mßlsl. til a­ vernda og efla atvinnuskilyr­i og efnahagsforsendur.

10. gr.

(1) BrÚfaleynd, svo og pˇst- og fjarskiptaleynd, skal vera fri­helg.

(2) Takmarkanir mß a­eins setja me­ heimild Ý l÷gum. Ůjˇni takmarkanirnar ■vÝ a­ vernda hi­ frjßlsa lř­rŠ­isskipulag e­a tilveru e­a ÷ryggi sambandsrÝkisins e­a sambandslands, ■ß mß kve­a ß Ý l÷gum a­ ■eim sem ver­a fyrir takm÷rkununum skuli ekki tilkynnt um ■Šr og a­ Ý sta­ ■ess a­ unnt sÚ a­ leita til dˇmstˇla fari fram rannsˇkn ß vegum stofnana og nefnda sem tilnefndar eru af ■jˇ­■inginu.

11. gr.

(1) Allir Ůjˇ­verjar skulu njˇta dvalar- og fer­afrelsis ß ÷llu landsvŠ­i sambandsrÝkisins.

(2) Ůessi rÚttindi mß a­eins takmarka me­ l÷gum e­a me­ heimild Ý l÷gum og a­eins Ý ■vÝ tilviki a­ fullnŠgjandi lÝfsskilyr­i sÚu ekki fyrir hendi og af ■vÝ lei­i sÚrstakar byr­ar fyrir samfÚlagi­ e­a ef takmarkanirnar eru nau­synlegar til a­ verjast hŠttu sem ste­jar a­ tilveru e­a frjßlsu lř­rŠ­isskipulagi sambandsrÝkisins e­a sambandslands, til barßttu gegn farsˇttum, nßtt˙ruhamf÷rum e­a mj÷g alvarlegum slysum, til a­ vernda ungmenni gegn vanrŠkslu e­a til a­ hamla gegn glŠpum.

12. gr.

(1) Allir Ůjˇ­verjar skulu hafa rÚtt til a­ velja sÚr starf, vinnusta­ og starfs■jßlfunarsta­. Heimilt er a­ setja reglur um i­kun starfa me­ l÷gum e­a me­ heimild Ý l÷gum.

(2) Engan mß ■vinga til a­ inna tilteki­ starf af hendi, nema innan ramma vi­tekinnar opinberrar ■egnskylduvinnu sem gildir almennt og jafnt fyrir alla.

(3) Nau­ungarvinna er a­eins heimil me­ frelsissviptingu sem ßkve­in er af dˇmstˇlum.
Gr. 12 a(1) Karlmenn, sem or­nir eru fullra ßtjßn ßra, mß skylda til ■jˇnustu Ý hernum, landamŠragŠslu sambandsrÝkisins e­a heimavarnarli­i.(2) Hvern ■ann, sem hafnar vopna­ri her■jˇnustu af samviskußstŠ­um, mß skylda til a­ inna af hendi a­ra ■jˇnustu Ý sta­inn. SlÝk ■jˇnusta mß ekki standa lengur en her■jˇnustan. Nßnari ˙tfŠrslu skal ßkvar­a me­ l÷gum, sem ekki mega sker­a frelsi til samviskußkvar­ana og ver­a a­ gera rß­ fyrir ■jˇnustuÝgildi, sem ß engan hßtt tengist stofnunum hersins e­a landamŠragŠslu sambandsrÝkisins.

(3) Ůegar varnarßstand rÝkir er, me­ l÷gum e­a me­ heimild Ý l÷gum, hŠgt a­ kve­a herskylda, sem ekki eru kalla­ir til ■jˇnustu samkvŠmt 1. og 2. mgr., til borgaralegra ■jˇnustustarfa Ý varnarskyni, ■ar ß me­al til verndar almenningi; a­eins er leyfilegt a­ kalla menn til opinberra ■jˇnustustarfa ef um l÷greglust÷rf er a­ rŠ­a e­a ßbyrg­arverkefni Ý opinberri stjˇrnsřslu sem einungis starfsmenn Ý ■jˇnustu hins opinbera geta innt af hendi. Kalla mß fˇlk til starfa samkvŠmt 1. mßlsl. til ■jˇnustustarfa hjß hernum og til opinberra stjˇrnsřslustarfa; a­eins mß kalla fˇlk til ■jˇnustustarfa Ý ■ßgu almennings, ef ■a­ er til a­ sjß honum fyrir nau­■urftum e­a til a­ tryggja ÷ryggi hans.

(4) Ůegar varnarßstand rÝkir og ekki er hŠgt me­ sjßlfbo­ali­um a­ sinna ■÷rfinni fyrir borgaralegt vinnuafl Ý heilbrig­is- og sj˙kra■jˇnustu vi­ almenning e­a Ý sj˙kraskřlum hersins, mß kalla konur sem or­nar eru fullra ßtjßn ßra og ekki hafa nß­ fimmtÝu og fimm ßra aldri til slÝkra ■jˇnustustarfa me­ l÷gum e­a me­ heimild Ý l÷gum. ŮŠr mega undir engum kringumstŠ­um sinna vopna­ri her■jˇnustu.

(5) ┴­ur en til varnarßstands kemur mß a­eins kalla fˇlk til ■jˇnustu samkvŠmt 3. mgr. a­ fari­ sÚ eftir ßkvŠ­um 1. mgr., gr. 80 a. Ef um ■a­ er a­ rŠ­a a­ sÚrstaka ■ekkingu e­a kunnßttu ■urfi til undirb˙nings ■jˇnustustarfa samkvŠmt 3. mgr. er hŠgt me­ l÷gum e­a me­ heimild Ý l÷gum a­ skylda menn til ■ßttt÷ku ß nßmskei­um. 1. mßlsl. ß ekki vi­ Ý ■vÝ tilviki.

(6) Ůegar varnarßstand rÝkir og ekki er hŠgt me­ sjßlfbo­ali­um a­ sinna ■÷rfinni fyrir vinnuafl ß ■eim svi­um sem nefnd eru Ý 2. mßlsl. 3. mgr., ■ß mß me­ l÷gum e­a me­ heimild Ý l÷gum sker­a frelsi Ůjˇ­verja til a­ leggja ni­ur vinnu e­a fara af vinnusta­ til a­ tryggja a­ ■essari ■÷rf ver­i fullnŠgt. ┴­ur en til varnarßstands kemur gilda samsvarandi ßkvŠ­i Ý 1. mßlsl. 5. mgr.

13. gr.

(1) Heimili­ nřtur fri­helgi.

(2) H˙sleit mß a­eins framkvŠma eftir ßkv÷r­un dˇmara, og auk ■ess, ef t÷f gŠti valdi­ hŠttu, samkvŠmt ˙rskur­i annarra stofnana eins og gert er rß­ fyrir Ý l÷gum og a­eins ß ■ann hßtt sem l÷g segja fyrir um.

(3) Renni ßkve­nar sta­reyndir sto­um undir grun ■ess efnis a­ einhver hafi frami­ mj÷g alvarlegt afbrot, sem sÚrstaklega er skilgreint Ý l÷gum, ■ß er me­ dˇms˙rskur­i heimilt a­ beita tŠknilegum b˙na­i til a­ hlera Ýb˙­ir, ■ar sem sakborningur er talinn halda sig, Ý ■eim tilgangi a­ rannsaka verkna­inn, a­ ■vÝ tilskyldu a­ rannsˇkn mßlsins myndi me­ ÷­rum hŠtti ver­a ˇhˇflega erfi­ e­a vonlaus me­ ÷llu. SlÝkum a­ger­um skal setja tÝmam÷rk. ┌rskur­arnefnd ■riggja dˇmara skal gefa fyrirmŠlin. Geti t÷f valdi­ hŠttu mß einn dˇmari einnig gefa ■au.

(4) Til a­ koma Ý veg fyrir hŠttu sem ste­jar a­ opinberu ÷ryggi, sÚrstaklega almenna hŠttu e­a lÝfshŠttu, mß einungis beita tŠkjab˙na­i til ■ess a­ fylgjast me­ Ýb˙­um ß grundvelli dˇms˙rskur­ar. Geti t÷f valdi­ hŠttu mega ÷nnur yfirv÷ld, sem tilgreind eru Ý l÷gum, gefa fyrirskipun um a­ger­irnar; dˇms˙rskur­inn ■arf ■ˇ a­ gefa ˙t ßn tafar eftir ß.

(5) SÚ tŠknilegur b˙na­ur eing÷ngu Štla­ur til a­ vernda ■ß sem dveljast Ý ■eim Ýb˙­um, ■ar sem honum er beitt, ■ß mega yfirv÷ld, sem tilgreind eru Ý l÷gum, fyrirskipa a­ger­ina. ŮvÝ a­eins er heimilt a­ nota ■Šr upplřsingar, sem ■annig fßst, a­ ■a­ sÚ gert Ý ■vÝ skyni a­ rannsaka refsimßl e­a til a­ verjast hŠttu, og ■vÝ a­eins a­ dˇmstˇll hafi ß­ur gengi­ ˙r skugga um a­ a­ger­in sÚ rÚttmŠt; geti t÷f valdi­ hŠttu ber a­ fß dˇms˙rskur­ ßn tafar eftir ß.

(6) RÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins tilkynnir sambands■inginu ßrlega um notkun tŠknilegs b˙na­ar samkvŠmt 3. grein, svo og um ■a­ svi­ sem sambandsrÝki­ ber ßbyrg­ ß samkvŠmt 4. grein og einnig, svo framarlega sem ■÷rf er ß dˇmstˇlaprˇfun, samkvŠmt 5. grein. Sambands■ingi­ skipar nefnd sem fer me­ ■inglegt eftirlit ß grundvelli ■esarar skřrslu. Sambandsl÷ndin sjß um sambŠrilegt ■inglegt eftirlit.

(7) ═hlutun og takm÷rkun mß a­ ÷­ru leyti a­eins fara fram til varnar gegn almennri hŠttu e­a lÝfshŠttu einstaklinga, og auk ■ess me­ heimild Ý l÷gum til a­ koma Ý veg fyrir a­ste­jandi hŠttu fyrir almanna÷ryggi og allsherjarreglu, einkum og sÚr Ý lagi til a­ leysa ˙r h˙snŠ­isvanda, til barßttu gegn farsˇttum e­a til verndar Šskufˇlki sem ˇgn ste­jar a­.

14. gr.

(1) Eign og erf­arÚttur skulu vera trygg­. Efni ■eirra og takmarkanir ver­a ßkve­in me­ l÷gum.

(2) Eignum fylgja skyldur. Notkun ■eirra skal jafnframt ■jˇna almannaheill.

(3) Eignarnßm skal a­eins leyfa Ý ■ßgu almannaheillar. ŮvÝ mß a­eins beita me­ l÷gum e­a me­ heimild Ý l÷gum, sem kve­a ß um e­li og umfang bˇta. BŠturnar skal ßkvar­a me­ sanngj÷rnu mati ß almannahagsmunum og ■ess sem hlut ß a­ mßli. Leita mß til almennra dˇmstˇla ef deilur rÝsa vegna upphŠ­ar bˇtanna.

15. gr.

Landspildur, nßtt˙ruau­lindir og framlei­slutŠki mß Ý ■ßgu rÝkishagsmuna, me­ l÷gum sem kve­a ß um e­li og umfang bˇta, gera a­ almannaeign e­a fŠra yfir Ý ÷nnur form rÝkisrekstrar. Um bŠtur gildir a­ breyttu breytanda 3. og 4. mßlsl. 3. mgr. 14. gr.

16. gr.

(1) Engan mß svipta ■řsku rÝkisfangi. Missir rÝkisfangs getur a­eins ßtt sÚr sta­ me­ heimild Ý l÷gum og ■vÝ a­eins gegn vilja ■ess sem Ý hlut ß, a­ vi­komandi ver­i ■ar me­ ekki rÝkisfangslaus.

(2) Engan Ůjˇ­verja mß framselja til ˙tlanda.
Gr. 16 a(1) Ůeir sem ofsˇttir eru af stjˇrnmßlaßstŠ­um skulu eiga rÚtt ß hŠli sem flˇttamenn.(2) Enginn sß, sem kemur til landsins frß a­ildarrÝki Evrˇpubandalaganna e­a frß einhverju ÷­ru ■ri­ja rÝki, ■ar sem framkvŠmd Sßttmßla um rÚttarst÷­u flˇttamanna e­a Samnings um verndun mannrÚttinda og mannfrelsis er trygg­, getur skÝrskota­ til 1. mgr. RÝki ■au utan Evrˇpubandalaganna, sem skilyr­i 1. mßlsl. eiga vi­ um, skulu tilgreind me­ l÷gum, sem ■urfa sam■ykkis sambandsrß­sins. ═ ■eim tilvikum sem tilgreind eru Ý 1. mßlsli­, mß binda endi ß landvist fˇlks ˇhß­ formlegum andmŠlum sem l÷g­ kunna a­ hafa veri­ fram.

(3) Me­ l÷gum, sem ■urfa sam■ykkis sambandsrß­sins, er unnt a­ tilgreina ■au rÝki, ■ar sem tryggt vir­ist, ß grundvelli rÚttarßstands, lagabeitingar og almennra stjˇrnmßlaa­stŠ­na, a­ ■ar eigi sÚr hvorki sta­ stjˇrnmßlaofsˇknir, nÚ heldur sŠti fˇlk ■ar ˇmann˙­legri e­a vanvir­andi refsingu e­a me­fer­. Gera skal rß­ fyrir, a­ ˙tlendingur frß slÝku rÝki sŠti ekki ofsˇknum, svo framarlega sem hann leggur ekki fram sta­reyndir sem lei­a r÷k a­ ■vÝ a­ hann, gegnt ■vÝ sem ßliti­ er, sŠti stjˇrnmßlaofsˇknum.

(4) ŮvÝ a­eins skal me­ dˇmi hŠtta vi­ a­ framfylgja a­ger­um sem binda endi ß landvist fˇlks Ý ■eim tilvikum sem tilgreind eru Ý 3. mgr. og Ý ÷­rum tilvikum, sem eru augljˇslega ˇr÷kstudd e­a teljast vera augljˇslega ˇr÷kstudd, a­ alvarlegur vafi leiki ß rÚttmŠti a­ger­anna; umfang rannsˇknarinnar mß takmarka og ekki ■arf a­ taka tillit til ■ess ■ˇtt t÷f ver­i ß fyrirtaka. Um nßnari ˙tfŠrslu skal ßkve­a me­ l÷gum.

(5) 1. til 4. mgr. eru ekki Ý andst÷­u vi­ ■jˇ­rÚttarlega samninga a­ildarrÝkja Evrˇpubandalaganna sÝn ß milli e­a vi­ einhver ■ri­ju rÝki, sem hafa a­ geyma reglur um umsˇknir um hŠli af stjˇrnmßlaßstŠ­um, ■ar ß me­al um gagnkvŠma vi­urkenningu ß ˙rskur­um um hŠli, a­ teknu tilliti til ■eirra skuldbindinga sem er a­ finna Ý Sßttmßla um rÚttarst÷­u flˇttamanna og Ý Samningi um mannrÚttindi og mannfrelsi, enda skal framkvŠmd ■eirra trygg­ Ý a­ildarrÝkjum samninganna.

17. gr.

Allir skulu hafa rÚtt til ■ess a­ sn˙a sÚr, einir e­a Ý fÚlagi vi­ a­ra, me­ skriflegar bei­nir e­a kvartanir til vi­eigandi stjˇrnvalda e­a til ■jˇ­■ingsins.
Gr. 17 a(1) ┴kve­a mß Ý l÷gum um her■jˇnustu og her■jˇnustuÝgildi a­ fyrir ■ß sem sinna her■jˇnustu og her■jˇnustuÝgildi megi, me­an her■jˇnusta e­a her■jˇnustuÝgildi stendur yfir, takmarka ■au grundvallarrÚttindi a­ lßta Ý ljˇs og ˙tbrei­a sko­un sÝna ˇhindra­ Ý rŠ­u, riti og myndum (fyrri hluti 1. mßlsl. 1. mgr. 5. gr.), grundvallarrÚttindi fundarfrelsis (8. gr.) og rÚttinn til mßlaumleitunar (17. gr.), a­ ■vÝ leyti sem l÷g tryggja ■a­ a­ bei­nir e­a kvartanir sÚ unnt a­ leggja fram Ý fÚlagi me­ ÷­rum.(2) ═ l÷gum, sem l˙ta a­ v÷rnum, ■ar ß me­al a­ vernd almennra borgara, mß ßkve­a takmarkanir ß grundvallarrÚttindum dvalar- og fer­afrelsis (11. gr.) og fri­helgi heimilisins (14. gr.).

18. gr.

(1) Hver sß sem misnotar frelsi til a­ lßta sko­un sÝna Ý ljˇs, einkum fj÷lmi­lafrelsi (1. mgr. 5. gr.), kennslufrelsi (3. mgr. 5. gr.), fundarfrelsi (8. gr.), fÚlagafrelsi (9. gr.), brÚfa-, pˇst- og fjarskiptaleynd (10. gr.), eignir (14. gr.) e­a rÚtt til hŠlis af stjˇrnmßlaßstŠ­um (16. gr. a) Ý ■vÝ skyni a­ berjast gegn hinni frjßlsu lř­rŠ­isskipan, glatar ■essum grundvallarrÚttindum. Stjˇrnlagadˇmstˇll sambandsrÝkisins skal ˙rskur­a um missi rÚttindanna og hversu vÝ­tŠkur hann er.

19. gr.

(1) Svo fremi sem takmarka mß einhver grundvallarrÚttindi samkvŠmt Grundvallarl÷gum ■essum me­ l÷gum e­a me­ heimild Ý l÷gum, ver­a l÷gin a­ gilda almennt en ekki a­eins um einst÷k tilvik. Ennfremur ver­ur Ý l÷gunum a­ tilgreina vi­komandi grundvallarrÚttindi ßsamt vi­eigandi grein stjˇrnarskrßrinnar.

(2) Undir engum kringumstŠ­um mß hrˇfla vi­ megininntaki grundvallarrÚttinda.

(3) GrundvallarrÚttindin skulu einnig gilda um innlenda l÷ga­ila, svo fremi sem ■au geta e­li sÝnu samkvŠmt ßtt vi­ um ■ß.

(4) Brjˇti stjˇrnv÷ld rÚtt ß manni, skal hann geta leita­ til dˇmstˇla. Leita skal til almennra dˇmstˇla nema anna­ dˇmsvald sÚ ßkve­i­. ┴kvŠ­i ■essarar greinar hafa ekki ßhrif ß 2. mßlsl. 2. mgr. 10. gr.
á

II. SambandsrÝki­ og sambandsl÷ndin

20. gr.

(1) Sambandslř­veldi­ Ůřskaland er lř­rŠ­islegt og fÚlagslegt sambandsrÝki.

(2) Allt rÝkisvald er frß ■jˇ­inni fengi­. Ůjˇ­in beitir ■vÝ Ý kosningum og atkvŠ­agrei­slum og Ý sÚrst÷kum stofnunum l÷ggjafarvaldsins, framkvŠmdarvaldsins og dˇmsvaldsins.

(3) L÷ggjafinn er bundinn af stjˇrnskipuninni, framkvŠmdarvaldi­ og dˇmsvaldi­ af l÷gum og rÚtti.

(4) SÚu ÷nnur rß­ ekki fyrir hendi hafa allir Ůjˇ­verjar rÚtt til ■ess a­ veita andspyrnu hverjum ■eim sem hyggst kollvarpa ■essari skipan.
Gr. 20 aRÝki­ skal, me­ l÷ggj÷f og, eftir ■vÝ sem l÷g og rÚttur mŠla fyrir um, me­ beitingu framkvŠmdarvaldsins og dˇmsvaldsins, vernda nßtt˙rulegan grundv÷ll lÝfsins, einnig me­ ßbyrg­ gagnvart komandi kynslˇ­um, innan ■eirra marka sem sett eru Ý reglum stjˇrnskipunarinnar.21. gr.

(1) Stjˇrnmßlaflokkarnir taka ■ßtt Ý a­ mˇta stjˇrnmßlalega afst÷­u ■jˇ­arinnar. Frjßlst er a­ stofna ■ß. Innra skipulag ■eirra ver­ur a­ vera Ý samrŠmi vi­ grundvallarreglur lř­rŠ­isskipulagsins. Ůeim ber a­ gera opinbera grein fyrir uppruna og rß­st÷fun fjßrmuna sinna, og ennfremur fyrir eignum sÝnum.

(2) Flokkar, sem Ý markmi­um sÝnum e­a hßttsemi fylgismanna sinna stefna a­ ■vÝ a­ ska­a e­a kollvarpa hinu frjßlsa, lř­rŠ­islega grundvallarskipulagi e­a a­ stofna tilvist Sambandslř­veldisins Ůřskalands Ý hŠttu, eru andstŠ­ir stjˇrnarskrßnni. Stjˇrnlagadˇmstˇll sambandsrÝkisins sker ˙r um hva­ teljast skuli andstŠtt stjˇrnarskrßnni.

(3) Um nßnari ˙tfŠrslu skal ßkve­i­ Ý sambandsl÷gum.

22. gr.

Fßni sambandsrÝkisins er svartur, rau­ur og gylltur.

23. gr.

(1) Til a­ gera sameina­a Evrˇpu a­ veruleika skal Sambandslř­veldi­ Ůřskaland taka ■ßtt Ý ■rˇun Evrˇpusambandsins, sem er skuldbundi­ af meginreglum lř­rŠ­is, rÚttarrÝkis og sambandsrÝkis, fÚlagslegum meginreglum og dreifrŠ­isreglunni og tryggir verndun grundvallarrÚttinda sem Ý meginatri­um er sambŠrileg ■essum Grundvallarl÷gum. SambandsrÝkinu er Ý ■essu skyni heimilt me­ l÷gum og a­ fengnu sam■ykki sambandsrß­sins, a­ framselja fullveldisrÚtti. Um stofnun Evrˇpusambandsins, um breytingar ß samningsgrundvelli ■ess og um sambŠrilegar reglur, sem breyta innihaldi ■essara Grundvallarlaga e­a auka vi­ ■au, e­a gera slÝkar breytingar e­a vi­auka m÷gulega, gildir 79. gr., 2. og 3. mgr.

(2) Sambands■ingi­ tekur ■ßtt Ý mßlefnum Evrˇpusambandsins, svo og sambandsl÷ndin me­ millig÷ngu sambandsrß­sins. RÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins skal veita sambands■inginu og sambandsrß­inu fullnŠgjandi upplřsingar svo fljˇtt sem au­i­ er.

(3) RÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins skal gefa sambands■inginu tŠkifŠri til a­ taka afst÷­u ß­ur en til ■ßttt÷ku hennar Ý lagasetningu Evrˇpusambandsins kemur. RÝkisstjˇrnin skal taka tillit til afst÷­u sambands■ingsins Ý samningavi­rŠ­unum. Um nßnari ˙tfŠrslu skal ßkve­i­ me­ l÷gum.

(4) Sambandsrß­i­ skal taka ■ßtt Ý a­ mˇta afst÷­u Sambandslř­veldisins, svo fremi sem ■a­ hef­i teki­ ■ßtt Ý samsvarandi a­ger­um innanlands e­a svo fremi sem sambandsl÷ndin hef­u veri­ rÚttbŠr yfirv÷ld innanlands.

(5) RÝkistjˇrnin skal taka tillit til afst÷­u sambandsrß­sins, svo fremi sem mßli­ snertir hagsmuni sambandslandanna ß svi­i einkarÚttar sambandsrÝkisins til lagasetningar e­a svo fremi sem sambandsrÝki­ hefur a­ ÷­ru leyti l÷ggjafarrÚtt. ┴ ■vÝ svi­i ■ar sem sambandsl÷ndin hafa l÷ggjafarrÚtt skal, ■egar afsta­a Sambandslř­veldisins er mˇtu­, einkum taka mi­ af skilningi sambandsrß­sins, ef mßli­ snertir stofnanir e­a stjˇrnsřslu sambandslandanna; jafnframt skal alrÝkisßbyrg­ Sambandslř­veldisins trygg­. ═ mßlefnum, sem geta haft Ý f÷r me­ sÚr hŠkkun ˙tgjalda e­a lŠkkun tekna sambandsrÝkisins, skal sam■ykki rÝkisstjˇrnar Sambandslř­veldisins vera skilyr­i.

(6) Ůegar mßli­ snertir einkarÚtt sambandslandanna til lagasetningar skal me­fer­ ■eirra rÚttinda, sem Sambandslř­veldi­ Ůřskaland hefur sem a­ildarrÝki Evrˇpusambandsins, framseld frß sambandsrÝkinu til fulltr˙a sambandslandanna sem sambandsrß­i­ skipar. Me­fer­ rÚttindanna skal fara fram me­ ■ßttt÷ku og Ý samrß­i vi­ rÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins; jafnframt skal alrÝkisßbyrg­ Sambandslř­veldisins trygg­.

(7) Um nßnari ˙tfŠrslu var­andi 4.-6. mgr. skal ßkve­i­ me­ l÷gum, sem ■urfa sam■ykkis sambandsrß­sins.

24. gr.

(1) Sambandi­ getur me­ l÷gum framselt fullveldisrÚttindi til millirÝkjastofnana.

(1 a) Svo fremi sem beiting rÝkisvaldsins og framkvŠmd verkefna rÝkisins heyrir undir sambandsl÷ndin geta ■au, me­ sam■ykki rÝkisstjˇrnarinnar, framselt fullveldisrÚttindi til stofnana, sem reknar eru sameiginlega af sambandslandi og nßgrannalandi ■ess.

(2) Til tryggingar fri­i getur sambandsrÝki­ gerst a­ili a­ gagnkvŠmu sameiginlegu ÷ryggiskerfi; me­ ■vÝ fellst ■a­ ß takmarkanir ß fullveldisrÚtti sÝnum, sem koma til lei­ar og tryggja fri­samlega og varanlega skipan Ý Evrˇpu og ß milli ■jˇ­a heimsins.

(3) Til a­ koma reglu ß millirÝkjadeilur skal sambandsrÝki­ gerast a­ili a­ samningum um al■jˇ­legan ger­ardˇm sem er almennur, alhli­a og skuldbindandi.

25. gr.

Almennar ■jˇ­arÚttarreglur eru hluti sambandsrÚttarins. ŮŠr ganga fyrir l÷gum og lei­a millili­alaust af sÚr rÚttindi og skyldur fyrir Ýb˙a sambandssvŠ­isins.

26. gr.

(1) Athafnir, sem eru til ■ess fallnar og ger­ar Ý ■vÝ skyni a­ raska fri­samlegri samb˙­ ■jˇ­anna, einkum og sÚr Ý lagi til ■ess a­ undirb˙a ßrßsarstrÝ­, eru andstŠ­ar stjˇrnarskrßnni. ŮŠr skulu sŠta refsingu.

(2) Vopn sem Štlu­ eru til strÝ­srekstrar, mß hvorki framlei­a, flytja ß milli sta­a nÚ setja ß marka­ nema me­ leyfi sambandsstjˇrnarinnar. Um nßnari ˙tfŠrslu skal ßkve­i­ me­ sambandsl÷gum.

27. gr.

Íll ■řsk kaupskip mynda einn kaupskipaflota.

28. gr.

(1) Stjˇrnskipan sambandslandanna ver­ur a­ vera Ý samrŠmi vi­ meginreglur lř­veldislegs, lř­rŠ­islegs og fÚlagslegs rÚttarrÝkis samkvŠmt skilningi ■essara Grundvallarlaga. ═ sÚrhverju sambandslandi, hÚra­i og sveitarfÚlagi skal ■jˇ­in eiga fulltr˙a, sem kj÷rnir hafa veri­ Ý almennum, beinum, frjßlsum, j÷fnum og leynilegum kosningum. ═ sveitarfÚl÷gum mß sveitarfÚlags■ing koma Ý sta­ kj÷rinna fulltr˙a. ═ kosningum Ý hÚru­um og sveitarfÚl÷gum skulu rÝkisborgarar Ý a­ildarrÝkjum Evrˇpusambandsins einnig hafa kosningarÚtt og vera kj÷rgengir samkvŠmt l÷gum Evrˇpusambandsins.

(2) SveitarfÚl÷gum ver­ur a­ tryggja rÚtt til ■ess a­ setja reglur ß eigin ßbyrg­ um ÷ll sta­bundin mßlefni innan ramma laganna. Samt÷k sveitarfÚlaga hafa einnig rÚtt til sjßlfstjˇrnar samkvŠmt l÷gum og innan ramma ■eirra verkefna sem ■eim eru falin a­ l÷gum. Trygging sjßlfsstjˇrnar nŠr einnig til undirst÷­u efnahagslegrar sjßlfsßbyrg­ar.

(3) SambandsrÝki­ tryggir a­ stjˇrnskipan sambandslandanna samrŠmist grundvallarrÚttindum og ßkvŠ­um 1. og 2. gr.

29. gr.

(1) Heimilt er a­ breyta ■vÝ hvernig landsvŠ­i Sambandslř­veldisins skiptist Ý sambandsl÷nd til ■ess a­ tryggja a­ sambandsl÷ndin geti, eftir stŠr­ og afkastagetu, Ý raun sinnt ■eim verkefnum sem ■eim ber. Taka ber Ý ■vÝ sambandi tillit til ßtthagatengsla, s÷gulegs og menningarlegs samhengis, efnahagslegrar hagkvŠmni, auk ■arfa svŠ­isskipulags sambandsrÝkisins og a­alskipulags sambandslandanna.

(2) Rß­stafanir til nřskiptingar sambandssvŠ­isins skulu ger­ar me­ sambandsl÷gum, sem leggja ■arf undir ■jˇ­ar˙rskur­ til sta­festingar. Hlřtt skal ß sjˇnarmi­ hluta­eigandi sambandslanda.

(3) Ef mynda ß nřtt sambandsland e­a sambandsland me­ breyttum landamŠrum ˙r landsvŠ­i e­a hluta landsvŠ­is annarra sambandslanda, ■ß fer fram ■jˇ­ar˙rskur­ur Ý ■eim (hluta­eigandi sambandsl÷nd). AtkvŠ­i skal greitt um ■ß spurningu, hvort hluta­eigandi sambandsl÷nd ver­i ˇbreytt Ý s÷mu mynd og hinga­ til e­a hvort mynda eigi nřtt sambandsland e­a sambandsland me­ breyttum landamŠrum. Ůjˇ­ar˙rskur­ur um myndun nřs sambandslands e­a breytingu sambandslandamŠra nŠr fram a­ ganga ■egar meirihluti Ýb˙a ß hverju landsvŠ­i ■ess sambandslands sem mynda skal og ß ÷llum svŠ­um e­a svŠ­ishlutum hluta­eigandi sambandslanda, ■ar sem sambŠrileg breyting ver­ur ß ■vÝ, hva­a sambandslandi e­a sambandsl÷ndum hluta­eigandi landsvŠ­i tilheyra, grei­ir atkvŠ­i sitt me­ breytingunni. Hann nŠr ekki fram a­ ganga ef meirihluti ß landsvŠ­i eins hinna hluta­eigandi sambandslanda hafnar breytingunni; ekki skal ■ˇ hlÝta ■eirri h÷fnun ef meira en tveir ■ri­ju hlutar Ýb˙a ß ■eim svŠ­ishluta hluta­eigandi sambandslands, sem ß framvegis a­ tilheyra ÷­ru sambandslandi, grei­a breytingunni sam■ykki sitt, nema ■vÝ a­eins a­ meira en tveir ■ri­ju hlutar Ýb˙a ß ÷llu svŠ­i hluta­eigandi sambandslands hafni breytingunni.

(4) Leggi tÝundi hluti ■eirra, sem kosningarÚtt hafa til sambands■ings og b˙a ß samfelldu og afm÷rku­u bygg­a- e­a efnahagssvŠ­i, sem tilheyrir fleiri en einu sambandslandi en er me­ a­ minnsta kosti eina milljˇn Ýb˙a, fram ■jˇ­arkr÷fu um a­ landsvŠ­i­ ver­i sameina­ Ý eitt sambandsland, skal innan tveggja ßra me­ sambandsl÷gum anna­hvort ßkve­i­, hvort breyting ver­i ß ■vÝ hva­a sambandslandi e­a sambandsl÷ndum hluta­eigandi landsvŠ­i tilheyrir, samkvŠmt 2. mgr., e­a a­ ■jˇ­aratkvŠ­agrei­sla fari fram Ý hluta­eigandi sambandsl÷ndum.

(5) Ůjˇ­aratkvŠ­agrei­slan skal mi­a a­ ■vÝ a­ lei­a Ý ljˇs hvort breytingin ß ■vÝ hva­a sambandslandi hluta­eigandi landsvŠ­i tilheyrir, sem leggja ß til Ý l÷gunum, hljˇti sam■ykki. ═ l÷gunum mß leggja fram mismunandi till÷gur, ■ˇ ekki fleiri en tvŠr, fyrir ■jˇ­aratkvŠ­agrei­sluna. Grei­i meirihlutinn atkvŠ­i sitt me­ till÷gu um breytingu ß ■vÝ hva­a sambandslandi hluta­eigandi landsvŠ­i tilheyrir, skal innan tveggja ßra ßkve­a me­ sambandsl÷gum, hvort breyting ver­i ger­ samkvŠmt 2. mgr. ß ■vÝ hva­a sambandslandi hluta­eigandi landsvŠ­i tilheyrir. Hljˇti tillaga sem l÷g­ hefur veri­ fyrir ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu sam■ykki samkvŠmt ßkvŠ­um 3. og 4. mßlsl. 3. mgr., skal innan tveggja ßra frß ■vÝ ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slan fer fram setja l÷g um myndun ■ess sambandslands sem tillagan segir fyrir um, og ■urfa l÷gin ■ß ekki lengur sta­festingar me­ ■jˇ­ar˙rskur­i.

(6) Meirihluti Ý ■jˇ­ar˙rskur­i og Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu skal vera meirihluti greiddra atkvŠ­a, ef fj÷ldi ■eirra nemur a­ minnsta kosti fjˇr­ungi ■eirra sem kosningarÚtt hafa til sambands■ingsins. Um nßnari ˙tfŠrslu ß ■jˇ­ar˙rskur­i, ■jˇ­arkr÷fu og ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu skal ßkve­a me­ sambandsl÷gum; Ý l÷gunum mß einnig gera rß­ fyrir, a­ ■jˇ­arkr÷fu megi ekki leggja fram oftar en einu sinni ß fimm ßra tÝmabili.

(7) A­rar breytingar ß landsvŠ­i sambandslandanna geta or­i­ me­ samningum milli ■eirra sambandslanda sem Ý hlut eiga e­a me­ sambandsl÷gum sem sambandsrß­i­ hefur sam■ykkt, a­ ■vÝ tilskildu a­ ■a­ landsvŠ­i sem ß a­ tilheyra ÷­ru sambandslandi en ß­ur hafi ekki fleiri en 50.000 Ýb˙a. Um nßnari ˙tfŠrslu skal ßkve­i­ me­ sambandsl÷gum, sem ■urfa sam■ykkis sambandsrß­ins og meirihluta ■ingmanna sambands■ingsins. ═ l÷gunum skal gera rß­ fyrir a­ hlřtt sÚ ß sjˇnarmi­ hluta­eigandi sveitarfÚlaga og hÚra­a.

(8) Sambandsl÷ndin geta me­ samningi sÝn ß milli skipt landsvŠ­i sÝnu e­a hluta af landsvŠ­i sÝnu a­ nřju ß annan hßtt en ßkvŠ­i 2. til 7. gr. mŠla fyrir um. Hlř­a skal ß ßlit hluta­eigandi sveitarfÚlaga og hÚra­a. Samningurinn ■arf a­ sta­festa me­ ■jˇ­ar˙rskur­i Ý ÷llum hluta­eigandi sambandsl÷ndum. Var­i samningurinn hluta af landsvŠ­i sambandslandanna mß takmarka ■jˇ­ar˙rskur­inn vi­ ■ß svŠ­ishluta; seinni hluti 5. mßlsl. ß ekki vi­. ═ ■jˇ­ar˙rskur­i rŠ­ur meirihluti greiddra atkvŠ­a ˙rslitum, ef hann nemur a.m.k. fjˇr­ungi ■eirra sem kosningarÚtt hafa til sambands■ingsins; um nßnari ˙tfŠrslu skal ßkve­a me­ sambandsl÷gum. Samningurinn ■arf sam■ykkis sambands■ingsins.

30. gr.

Sambandsl÷ndin fara me­ rÝkisvald og sinna rÝkisverkefnum, nema anna­ sÚ leyft e­a ßkve­i­ Ý stjˇrnarskrß ■essari.

31. gr.

L÷g sambandsrÝkisins ganga fyrir l÷gum sambandslandanna.

32. gr.

(1) Ůa­ er Ý verkahring sambandsrÝkisins a­ halda uppi tengslum vi­ erlend rÝki.

(2) ┴­ur en samningur er ger­ur, sem var­ar sÚrstakar a­stŠ­ur sambandslands, skal leita ßlits ■ess Ý tÝma.

(3) Sambandsl÷ndin geta gert samninga vi­ erlend rÝki me­ sam■ykki sambandsstjˇrnarinnar, svo fremi sem l÷ggjafarvaldi­ er ß ■eirra hendi.

33. gr.

(1) SÚrhver Ůjˇ­verji skal njˇta s÷mu rÚttinda og hafa s÷mu skyldur sem rÝkisborgari Ý ÷llum sambandsl÷ndum.

(2) SÚrhver Ůjˇ­verji skal hafa jafnan a­gang a­ ÷llum opinberum embŠttum Ý samrŠmi vi­ hŠfileika sÝna, kunnßttu og ßrangur Ý fagi sÝnu.

(3) Borgaraleg og rÝkisborgaraleg rÚttindi, a­gangur a­ opinberum embŠttum ßsamt ■eim rÚttindum sem hljˇtast Ý ■jˇnustu hins opinbera skulu vera ˇhß­ tr˙arsko­unum. Engan mß lßta gjalda fyrir a­ hann a­hyllist e­a a­hyllist ekki einhver tr˙arbr÷g­ e­a lÝfssko­un.

(4) FramkvŠmd rÝkisvalds sem vi­varandi verkefnis skal a­ jafna­i fali­ opinberum starfsm÷nnum, sem l˙ta ßkvŠ­um opinbers rÚttar um ■jˇnustu og tr˙na­ Ý starfi.

(5) L÷g um opinbera starfsmenn skulu sett me­ tilliti til ■eirra meginreglna sem vi­teknar eru um embŠttisst÷rf.

34. gr.

Brjˇti einhver, me­an hann er a­ sinna opinberu embŠtti sem honum hefur veri­ tr˙a­ fyrir, gegn embŠttisskyldum sÝnum gagnvart ■ri­ja a­ila skal meginreglan vera s˙, a­ ßbyrg­in falli ß hendur rÝkinu e­a ■eirri stofnun sem hann starfar hjß. Ef um ßsetning er a­ rŠ­a e­a stˇrfellda vanrŠkslu er endurkr÷furÚttur ßskilinn. Var­andi ska­abˇtakr÷fur og endurkr÷furÚtt mß ekki vera ˙tiloka­ a­ hŠgt sÚ a­ leita til almennra dˇmstˇla.
35. gr.(1) Íll stjˇrnv÷ld sambandsrÝkis og sambandslandanna skulu veita hvert ÷­ru lagalega og stjˇrnsřslulega a­sto­.(2) Ůegar sÚrst÷k ■÷rf er ß getur sambandsland krafist ■ess a­ li­safli og stofnanir landamŠragŠslu Sambandslř­veldisins veiti l÷greglu sinni stu­ning til ■ess a­ vi­halda e­a endurreisa ÷ryggi almennings e­a allsherjarreglu, ef l÷greglan gŠti ßn ■essarar a­sto­ar ekki sinnt verkefnum sÝnum e­a gŠti ■a­ ekki ßn verulegra erfi­leika. Ůegar nßtt˙ruhamfarir e­a mj÷g alvarleg slys eiga sÚr sta­ getur sambandsland krafist a­sto­ar hjß l÷greglu annarra sambandslanda, li­safla og stofnunum annarra stjˇrnvalda svo og landamŠragŠslu Sambandslř­veldisins og hernum.

(3) Ëgni nßtt˙ruhamfarir e­a slys landsvŠ­i fleiri en eins sambandslands, ■ß getur rÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins, svo fremi sem ■a­ er nau­synlegt til ■ess a­ hjßlparstarfi­ beri ßrangur, fyrirskipa­ landsstjˇrnunum, a­ lßta ÷­rum sambandsl÷ndum l÷gregluli­ Ý tÚ, og einnig senda li­ssveitir landamŠragŠslunnar og hersins til stu­nings l÷greglunni. Krefjist sambandsrß­i­ ■ess, skal undir ÷llum kringumstŠ­um bundinn endir ß a­ger­ir rÝkistjˇrnarinnar samkvŠmt 1. mßlsli­, og auk ■ess tafarlaust eftir a­ hŠttunni hefur veri­ bŠgt frß.

36. gr.

(1) Hjß Š­stu yfirv÷ldum Sambandslř­veldisins skal nota embŠttismenn frß ÷llum sambandsl÷ndum Ý rÚttu hlutfalli. Starfsmenn annarra yfirvalda Sambandslř­veldis skulu a­ ÷­ru j÷fnu koma frß ■vÝ sambandslandi, ■ar sem ■eir starfa.

(2) L÷g um her■jˇnustu ■urfa einnig a­ taka mi­ af skiptingu sambandsrÝkisins Ý sambandsl÷nd og af sÚrst÷kum nßgrannatengslum ■eirra ß milli.

37. gr.

(1) Ef sambandsland uppfyllir ekki ■Šr skyldur vi­ Sambandslř­veldi­ sem ■vÝ ber samkvŠmt stjˇrnarskrß e­a ÷­rum sambandsl÷gum, getur rÝkisstjˇrnin me­ sam■ykki sambandsrß­sins gert nau­synlegar rß­stafanir til a­ sjß til ■ess a­ sambandslandi­ framfylgi skyldum sÝnum me­ ■vÝ a­ beita ■vingunara­ger­um sambandsstjˇrnarinnar.

(2) Til ■ess a­ framfylgja ■vingunara­ger­um sambandsstjˇrnarinnar skal rÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins e­a fulltr˙i hennar hafa rÚtt til a­ gefa fyrirmŠli til allra sambandslanda og yfirvalda ■eirra.
á

III. Sambands■ingi­

38. gr.(1) Ůingmenn ■řska sambands■ingsins skulu kj÷rnir Ý almennum, beinum, frjßlsum, j÷fnum og leynilegum kosningum. Ůeir skulu vera fulltr˙ar allrar ■jˇ­arinnar, ˇbundnir af umbo­um og fyrirmŠlum og engu hß­ir nema samvisku sinni.(2) KosningarÚtt skulu allir hafa, sem nß­ hafa ßtjßn ßra aldri; kj÷rgengir skulu allir vera, sem or­nir eru l÷grß­a.

(3) Um nßnari ˙tfŠrslu skal ßkve­i­ me­ sambandsl÷gum.

39. gr.

(1) Sambands■ingi­ skal kosi­ til fj÷gurra ßra Ý senn. Kj÷rtÝmabili ■ess lřkur ■egar nřtt ■ing sambands■ingsins kemur saman. Nřjar kosningar skulu fara fram ekki fyrr en fj÷rutÝu og fimm mßnu­um og ekki sÝ­ar en fj÷rutÝu og sj÷ mßnu­um eftir a­ kj÷rtÝmabil hˇfst. SÚ sambands■ingi­ rofi­ skulu nřjar kosningar fara fram innan sextÝu daga.

(2) Sambands■ingi­ skal koma saman ekki sÝ­ar en ß ■rÝtugasta degi eftir kosningar.

(3) Sambands■ingi­ skal ßkve­a hvenŠr fundum ■ess lřkur og hvenŠr ■eir hefjast a­ nřju. Forseti sambands■ingsins getur kalla­ ■a­ saman fyrr. Honum ber skylda til ■ess, ef ■ri­ji hluti ■ingmanna sambands■ingsins e­a forseti e­a kanslari Sambandslř­veldisins krefjast ■ess.

40. gr.

(1) Sambands■ingi­ křs sÚr forseta, sta­gengil hans og ritara. Ůa­ setur sÚr ■ingsk÷p.

(2) Forsetinn fer me­ agavald og l÷gregluvald Ý h˙snŠ­i sambands■ingsins. ═ h˙sakynnum sambands■ingsins mß hvorki h˙sleit nÚ haldlagning fara fram ßn leyfis hans.

41. gr.

(1) Sambands■ingi­ hefur ˙rskur­arvald um framkvŠmd kosninga. Ůa­ sker einnig ˙r um hvort ■ingma­ur sambands■ingsins hafi glata­ ■ingsŠti sÝnu.

(2) KŠra mß ˙rskur­i sambands■ingsins til stjˇrnlagadˇmstˇls Sambandslř­veldisins.

(3) Um nßnari ˙tfŠrslu skal ßkve­a me­ sambandsl÷gum.

42. gr.

(1) Fundir sambands■ingsins eru opinberir. Loka­an fund mß halda, a­ till÷gu tÝunda hluta ■ingmanna sambands■ingsins e­a rÝkisstjˇrnar Sambandslř­veldisins, fallist tveir ■ri­ju hlutar ■ingmanna sambands■ingsins ß ■a­. Um till÷gu ■ess efnis skal taka ßkv÷r­un ß loku­um fundi.

(2) Til ßkv÷r­unar sambands■ingsins ■arf meirihluta greiddra atkvŠ­a, svo fremi sem ■essi Grundvallarl÷g segi ekki fyrir um anna­. ═ ■ingsk÷pum mß leyfa undantekningu, hva­ snertir kosningar sem fara eiga fram Ý sambands■inginu.

(3) Engan skal unnt a­ draga til ßbyrg­ar vegna sannra og rÚttra frÚtta um opinbera ■ingfundi sambands■ingsins og nefnda ■ess.

43. gr.

(1) Sambands■ingi­ og nefndir ■ess geta krafist ■ess a­ sÚrhver me­limur rÝkisstjˇrnar Sambandslř­veldisins mŠti ß fundum ■eirra.

(2) Ůingmenn sambandsrß­sins og me­limir rÝkisstjˇrnar Sambandslř­veldisins ßsamt fulltr˙um ■eirra skulu hafa a­gang a­ ÷llum fundum sambands■ingsins og nefnda ■ess. ┴vallt skal hlřtt ß sjˇnarmi­ ■eirra.

44. gr.

(1) Sambands■ingi­ hefur rÚtt til ■ess, og fari fjˇr­ungur ■ingmanna fram ß ■a­ ber ■vÝ skylda til ■ess, a­ setja ß stofn rannsˇknarnefnd, sem aflar sÚr opinberlega nau­synlegra s÷nnunargagna. Heimilt er a­ halda loka­a fundi.

(2) Vi­ ÷flun s÷nnunargagna skal ßkvŠ­um laga um me­fer­ opinberra mßla beitt eftir ■vÝ sem vi­ ß. ┴kvŠ­i ■etta skal engin ßhrif hafa ß brÚfa-, pˇst- og fjarskiptaleynd.

(3) Dˇmstˇlum og stjˇrnv÷ldum ber skylda til a­ veita lagalega og stjˇrnsřslulega a­sto­.

(4) ┴kvar­anir rannsˇknarnefnda eru undan■egnar dˇmstˇlaprˇfun. Dˇmstˇlar skulu frjßlsir til ■ess a­ meta og dŠma ■Šr sta­reyndir sem liggja til grundvallar rannsˇkninni.

45. gr.

Sambands■ingi­ skal setja ß stofn nefnd um mßlefni Evrˇpusambandsins. Sambands■ingi­ getur veitt henni heimild til a­ fara me­ rÚttindi sambands■ingsins gagnvart rÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins samkvŠmt tuttugustu og ■ri­ju grein.
Gr. 45 a(1) Sambands■ingi­ skal setja ß stofn nefnd um utanrÝkismßl og nefnd um varnarmßl.(2) Varnarmßlanefnd skal jafnframt hafa rÚttindi rannsˇknarnefndar. Fari fjˇr­i hluti nefndarmanna fram ß ■a­ ber henni skylda til a­ taka mßl til rannsˇknar.

(3) 1. mgr. 44. gr. gildir ekki ß svi­i varnarmßla.
Gr. 45 bTilnefna skal varnarmßlafulltr˙a sambands■ingsins til a­ vernda grundvallarrÚttindi og til a­ a­sto­a sambands■ingi­ vi­ a­ halda uppi ■inglegu eftirliti. Um nßnari ˙tfŠrslu skal ßkve­i­ me­ sambandsl÷gum.áGr. 45 c(1) Sambands■ingi­ skal setja ß stofn erindisnefnd, sem fjalla skal um bei­nir og kvartanir sem beint er til sambands■ingsins samkvŠmt 17. gr.(2) Um heimildir nefndarinnar til a­ afgrei­a kvartanir skal ßkve­i­ me­ sambandsl÷gum.

46. gr.

(1) Ůingmann mß aldrei draga fyrir dˇmstˇla nÚ beita agareglum nÚ draga hann a­ ÷­ru leyti til ßbyrg­ar utan sambands■ingsins vegna atkvŠ­agrei­slu sinnar e­a vegna ummŠla sem hann hefur haft Ý frammi Ý sambands■inginu e­a Ý einhverri af nefndum ■ess. Ůetta gildir ekki um Šrumei­andi a­drˇttanir.

(2) Einungis mß draga ■ingmann til ßbyrg­ar e­a handtaka hann fyrir verkna­ sem refsing liggur vi­ a­ fengnu leyfi sambands■ingsins, nema hann sÚ tekinn fastur um lei­ og broti­ er frami­ e­a ß nŠsta degi.
(3) Ennfremur ■arf leyfi sambands■ingsins fyrir ÷llum ÷­rum takm÷rkunum ß persˇnufrelsi ■ingmanns e­a til a­ h÷f­a mßl ß hendur ■ingmanni samkvŠmt 18. gr.(4) Krefjist sambands■ingi­ ■ess skal ÷llum sakamßlum og ÷llum mßlaferlum samkvŠmt 18. gr. gegn ■ingmanni hŠtt a­ svo st÷ddu, svo og endir bundinn ß alla fangavist og alla a­ra takm÷rkun ß persˇnufrelsi hans.

47. gr.

Ůingmenn hafa rÚtt til ■ess, a­ neita a­ bera vitni um einstaklinga sem hafa tr˙a­ ■eim sem ■ingm÷nnum fyrir upplřsingum e­a um einstaklinga sem ■eir sem ■ingmenn hafa tr˙a­ fyrir upplřsingum, svo og um ■essar upplřsingar sjßlfar. Svo langt sem ■essi rÚttur til a­ neita a­ bera vitni nŠr, skal ˇheimilt a­ leggja hald ß skj÷l.

48. gr.

Hver sß, sem bř­ur sig fram til setu Ý sambands■inginu, skal eiga rÚtt ß ■vÝ orlofi sem nau­synlegt er til undirb˙nings kosningu sinni.

(2) Engan mß hindra Ý ■vÝ a­ taka a­ sÚr e­a gegna ■ingmannsstarfi. Ëheimilt er a­ segja manni upp starfi e­a leysa hann frß embŠtti vegna ■ess.

(3) Ůingmenn eiga rÚtt ß hŠfilegri ■ˇknun, sem tryggir sjßlfstŠ­i ■eirra. Ůeir hafa rÚtt til a­ nota sÚr a­ kostna­arlausu ÷ll rÝkisrekin farartŠki. Um nßnari ˙tfŠrslu skal ßkve­i­ Ý sambandsl÷gum.

49. gr.

[Numin ˙r gildi]
á

IV. Sambandsrß­i­

50. gr.

Me­ a­ild sinni a­ sambandsrß­inu, taka sambandsl÷ndin ■ßtt Ý l÷ggj÷f og stjˇrn Sambandslř­veldisins og mßlefnum Evrˇpusambandsins.

51. gr.

(1) ═ sambandsrß­inu sitja fulltr˙ar ˙r rÝkisstjˇrnum landanna, sem ■Šr skipa og setja af. A­rir me­limir rÝkisstjˇrna landanna geta teki­ sŠti ■eirra.

(2) Hvert sambandsland hefur a­ minnsta kosti ■rj˙ atkvŠ­i, sambandsland sem hefur meira en tvŠr milljˇnir Ýb˙a hefur fj÷gur, sambandsland sem hefur meira en sex milljˇnir Ýb˙a hefur fimm, sambandsland sem hefur meira en sj÷ milljˇnir Ýb˙a hefur sex atkvŠ­i.

(3) Hvert sambandsland getur sent jafn marga fulltr˙a og atkvŠ­afj÷ldi ■ess segir til um. AtkvŠ­i hvers sambandslands ver­a a­eins greidd ß einn veg og a­eins af vi­st÷ddum fulltr˙um e­a varam÷nnum ■eirra.

52. gr.

(1) Sambandsrß­i­ křs sÚr forseta til eins ßrs Ý senn.

(2) Forsetinn kallar sambandsrß­i­ saman. Honum ber a­ kalla ■a­ saman, ef fulltr˙ar a­ minnsta kosti tveggja sambandslanda e­a rÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins krefjast ■ess.

(3) Sambandsrß­i­ tekur ßkvar­anir sÝnar me­ a­ minnsta kosti meirihluta atkvŠ­a. Ůa­ skal setja sÚr ■ingsk÷p. Fundir ■ess eru opinberir. Halda mß loka­a fundi.

(3a) ═ mßlefnum Evrˇpusambandsins mß sambandsrß­i­ setja ß laggirnar Evrˇpunefnd, og skulu ßkvar­anir hennar gilda sem ßkvar­anir sambandsrß­sins; 2. mgr. og 2. mßlsl. 3. mgr. 51. gr. gilda a­ breyttu breytanda.

(4) ═ nefndum sambandsrß­sins geta seti­ a­rir me­limir rÝkisstjˇrna landanna e­a umbo­smenn ■eirra.

53. gr.

Me­limir Ý rÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins hafa rÚtt til ■ess a­ sitja fundi sambandsrß­sins og nefnda hennar, og sÚ ■ess krafist ber ■eim skylda til ■ess. ┴vallt skal hlřtt ß sjˇnarmi­ ■eirra. RÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins ber a­ upplřsa sambandsrß­i­ jafnt og ■Útt um st÷rf sÝn.
á

IV a Sameiginlega nefndin

Gr. 53 a(1) ═ sameiginlegu nefndinni sitja a­ tveimur ■ri­ju hlutum ■ingmenn sambands■ingsins, a­ einum ■ri­ja hluta me­limir sambandsrß­sins. Sambands■ingi­ tilnefnir ■ingmenn sÝna Ý samrŠmi vi­ atkvŠ­astyrk ■ingflokka; ■eir mega ekki eiga sŠti Ý rÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins. Hvert sambandsland hefur einn me­lima sinna Ý sambandsrß­inu sem fulltr˙a sinn; ■eir eru ˇbundnir af fyrirmŠlum. Sameiginlega nefndin er sett ß stofn og starfar samkvŠmt reglum, sem sambands■ingi­ setur og ■urfa ■Šr sam■ykkis sambandsrß­sins.(2) RÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins skal upplřsa sameiginlegu nefndina um landvarnarߊtlanir sÝnar. ┴kvŠ­i ■essarar greinar hafa ekki ßhrif ß rÚttindi sambands■ingsins og nefnda hennar samkvŠmt 1. mgr. 43. gr.á

V. Forseti Sambandslř­veldisins

54. gr.

(1) Forseti Sambandslř­veldisins skal kj÷rinn af sambandsfundi ßn umrŠ­u. Kj÷rgengir eru allir Ůjˇ­verjar, sem hafa kosningarÚtt til sambands■ingsins og nß­ hafa fertugsaldri.

(2) EmbŠttistÝmi forsetans er fimm ßr. Endurkj÷r Ý lok kj÷rtÝmabils er a­eins heimilt einu sinni.

(3) ┴ sambandsfundi sitja ■ingmenn sambands■ingsins ßsamt jafn m÷rgum fulltr˙um, sem kosnir eru af ■jˇ­■ingum sambandslandanna eftir meginreglum um hlutfallskosningar.

(4) Sambandsfundur skal koma saman ekki sÝ­ar en ■rjßtÝu d÷gum fyrir lok embŠttistÝma forsetans, en ver­i ■au fyrr skal hann koma saman ekki sÝ­ar en ■rjßtÝu d÷gum eftir ■a­. Forseti sambands■ingsins skal kalla hann saman.

(5) A­ loknu kj÷rtÝmabilinu skal frestur sß, sem tilgreindur er Ý 1. mßlsl. 4. mgr., hefjast me­ fyrsta fundi sambandsfunds.

(6) Kj÷ri nŠr sß sem hlřtur atkvŠ­i meirihluta ■ingmanna sambandsfundarins. Hafi enginn frambjˇ­enda nß­ ■essum meirihluta a­ loknum tveimur atkvŠ­agrei­slum, nŠr sß kj÷ri sem hlřtur flest atkvŠ­i Ý ■ri­ju umfer­.

(7) Um nßnari ˙tfŠrslu skal ßkve­a me­ sambandsl÷gum.

55. gr.

(1) Forseti Sambandslř­veldisins mß hvorki sitja Ý rÝkisstjˇrninni nÚ Ý neinni af l÷ggjafarstofnunum sambandsrÝkisins e­a sambandslands.

(2) Forseti Sambandslř­veldisins mß ekki gegna neinu ÷­ru launu­u embŠtti, atvinnu e­a starfi og mß hvorki sitja Ý stjˇrn nÚ eftirlitsrß­i atvinnufyrirtŠkis.

56. gr.

Vi­ embŠttist÷ku vinnur forsetinn, a­ vi­st÷ddum ÷llum fulltr˙um ß sambands■inginu og Ý sambandsrß­inu, eftirfarandi ei­:

"╔g sver ■ess ei­, a­ Úg helgi krafta mÝna velfer­ ■řsku ■jˇ­arinnar, auki hag hennar, bŠgi frß henni allri vß, var­veiti og verji Grundvallarl÷gin og l÷g Sambandslř­veldisins, rŠki skyldur mÝnar af samviskusemi og komi rÚttlßtlega fram vi­ sÚrhvern mann. Svo hjßlpi mÚr Gu­."

Ei­inn mß einnig sverja ßn tr˙arlegrar skÝrskotunar.

57. gr.

Forfallist forseti Sambandslř­veldisins e­a lßti hann af embŠtti fyrr en rß­ var fyrir gert skal forseti sambandsrß­sins fara me­ v÷ld hans.

58. gr.

Til ■ess a­ fyrirmŠli og ßkvar­anir forseta Sambandslř­veldisins ÷­list gildi ■arf me­undirritun kanslara Sambandslř­veldisins e­a vi­eigandi sambandsrß­herra. Ůetta ß ekki vi­ ■egar kanslari Sambandslř­veldisins er skipa­ur og ■egar honum er veitt lausn frß st÷rfum nÚ ■egar um rof sambands■ingsins samkvŠmt 63. gr. er a­ rŠ­a e­a tilmŠli samkvŠmt 3. mgr. 69. gr.

59. gr.

(1) Forseti Sambandslř­veldisins kemur fram fyrir h÷nd Sambandslř­veldisins a­ ■jˇ­arÚtti. Hann gerir samninga vi­ erlend rÝki Ý nafni Sambandslř­veldisins. Hann sta­festir sendifulltr˙a og tekur ß mˇti ■eim.

(2) Samningar, sem hafa a­ geyma reglur um stjˇrnmßlaleg tengsl Sambandslř­veldisins e­a sem snerta sambandsl÷ggj÷fina, ■arfnast sam■ykkis e­a ■ßttt÷ku vi­eigandi l÷ggjafarstofnana Sambandslř­veldisins Ý formi sambandslaga. Hva­ var­ar stjˇrnsřslusamninga gilda ßkvŠ­in um stjˇrnsřslu sambandsrÝkisins a­ breyttu breytanda.
Gr. 59 a[Numin ˙r gildi]60. gr.

(1) Forseti Sambandslř­veldisins skipar dˇmara Sambandslř­veldisins, embŠttismenn Sambandslř­veldisins, herforingja og li­sforingja og veitir ■eim lausn, svo fremi sem anna­ er ekki ßkve­i­ me­ l÷gum.

(2) Hann hefur fyrir h÷nd Sambandslř­veldisins rÚtt til a­ veita nß­un Ý einst÷ku tilviki.

(3) Honum er heimilt a­ framselja ■essi v÷ld til annarra yfirvalda.

(4) ┴kvŠ­i 2. - 4. mgr. 46. gr. skulu gilda um forseta Sambandslř­veldisins a­ breyttu breytanda.

61. gr.

(1) Sambands■ingi­ e­a sambandsrß­i­ geta kŠrt forseta Sambandslř­veldisins fyrir stjˇrnlagadˇmstˇli Sambandslř­veldisins vegna ßsetningsbrots gegn Grundvallarl÷gum ■essum e­a gegn ÷­rum sambandsl÷gum. Bei­ni um a­ gefa ˙t ßkŠru ■arf a­ koma frß a­ minnsta kosti fjˇr­a hluta ■ingmanna sambands■ingsins e­a frß fjˇr­a hluta atkvŠ­a sambandsrß­sins. ┴kv÷r­un um a­ gefa ˙t ßkŠru ■arf meirihluta sem nemur tveimur ■ri­ju hlutum ■ingmanna sambands■ingsins e­a tveimur ■ri­ju hluta atkvŠ­a sambandsrß­sins. ┴kŠran skal borin fram af fulltr˙a ■eirrar stofnunar sem kŠruna gefur ˙t.

(2) Komist stjˇrnlagadˇmstˇll Sambandslř­veldisins a­ ■eirri ni­urst÷­u a­ forsetinn hafi gerst sekur um ßsetningsbrot gegn Grundvallarl÷gum ■essum e­a gegn ÷­rum sambandsl÷gum, ■ß getur dˇmstˇllinn lřst ■vÝ yfir a­ hann hafi fyrirgert embŠtti sÝnu. Eftir a­ ßkŠra hefur veri­ gefin ˙t getur hann ˙rskur­a­ til brß­abirg­a a­ forseti skuli ekki gegna embŠtti sÝnu.
á

VI. RÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins

62. gr.

═ rÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins skulu sitja kanslari Sambandslř­veldisins og rß­herrar Sambandslř­veldisins.

63. gr.

(1) Kanslari Sambandslř­veldisins skal kosinn ßn umrŠ­na af sambands■inginu eftir till÷gu forseta Sambandslř­veldisins.

(2) Kj÷ri nŠr, sß sem hlřtur atkvŠ­i meirihluta ■ingmanna sambands■ingsins. Forseti Sambandslř­veldisins skal skipa ■ann Ý embŠtti sem kj÷ri hefur nß­.

(3) Nßi sß sem forseti lag­i til ekki kj÷ri, getur sambands■ingi­ innan fjˇrtßn daga frß ■vÝ kosning fˇr fram kosi­ kanslara me­ atkvŠ­um meira en helmings ■ingmanna.

(4) Fari kj÷r ekki fram ß­ur en frestur ■essi er li­inn, skulu ßn tafar fara fram kosningar ■ar sem sß nŠr kj÷ri sem flest atkvŠ­i hlřtur. Hljˇti sß sem kj÷ri nŠr atkvŠ­i meirihluta ■ingmanna sambands■ingsins skal forseti Sambandslř­veldisins skipa hann Ý embŠtti innan sj÷ daga frß kosningu. Hljˇti sß sem kj÷ri nŠr ekki ■ennan meirihluta skal forseti innan sj÷ daga anna­hvort skipa hann Ý embŠtti e­a rj˙fa sambands■ing.

64. gr.

(1) Forseti skal skipa rß­herra Sambandslř­veldisins Ý embŠtti eftir till÷gu kanslara og veita ■eim lausn.

(2) Kanslari og rß­herrar Sambandslř­veldisins skulu vi­ embŠttist÷ku sverja ei­ ■ann sem er a­ finna Ý 56. gr.

65. gr.

Kanslari Sambandslř­veldisins skal ßkve­a almenna stjˇrnmßlastefnu og bera ßbyrg­ ß henni. Rß­herrar Sambandslř­veldisins hafa, innan ■essara marka, sjßlfstŠtt ßkv÷r­unarvald Ý sÝnum mßlaflokki og ß eigin ßbyrg­. Ver­i sko­anaßgreiningur milli rß­herra skal rÝkisstjˇrnin skera ˙r. Kanslari skal střra st÷rfum hennar samkvŠmt starfsreglum sem rÝkisstjˇrnin setur sÚr og forseti sam■ykkir.
Gr. 65 aVarnarmßlarß­herra Sambandslř­veldisins skal fara me­ yfirstjˇrn hersins.66. gr.

Kanslari og rß­herrar Sambandslř­veldisins mega ekki gegna neinu ÷­ru launu­u embŠtti, atvinnu e­a starfi og mega ekki sitja Ý stjˇrn atvinnufyrirtŠkis, og ßn sam■ykkis sambands■ingsins mega ■eir ekki heldur sitja Ý eftirlitsrß­i atvinnufyrirtŠkis.

67. gr.

(1) Sambands■ingi­ getur ■vÝ a­eins lřst vantrausti ß kanslara Sambandslř­veldisins, a­ ■a­ kjˇsi eftirmann hans me­ atkvŠ­um meirihluta ■ingmanna og beini ■eim tilmŠlum til forseta Sambandslř­veldisins a­ hann vÝki kanslaranum ˙r embŠtti. Forseta ber a­ ver­a vi­ ■essum tilmŠlum og skipa ■ann kj÷rna Ý embŠtti.

(2) 48 klukkustundir skulu lÝ­a frß ■vÝ tilmŠlin eru borin fram ■ar til kj÷r fer fram.

68. gr.

(1) Hljˇti tillaga kanslara, um a­ lřst sÚ yfir tr˙na­i vi­ hann, ekki sam■ykki meirihluta ■ingmanna sambands■ingsins, getur forseti eftir till÷gu kanslara rofi­ ■ing innan ■riggja vikna. RÚtturinn til a­ rj˙fa ■ing skal falla ni­ur jafnskjˇtt og sambands■ingi­ hefur kosi­ annan kanslara me­ atkvŠ­um meirihluta ■ingmanna.

(2) 48 klukkustundir skulu lÝ­a frß ■vÝ a­ tillagan er borin fram og ■ar til kj÷r fer fram.

69. gr.

(1) Kanslari skal skipa einn rß­herra til a­ vera sta­gengill sinn.

(2) EmbŠttistÝma kanslara e­a rß­herra skal undir ÷llum kringumstŠ­um lj˙ka ■egar nřtt sambands■ing kemur saman, embŠttistÝma rß­herra skal auk ■ess jafnan lj˙ka ■egar embŠttistÝma kanslara lřkur.

(3) Fari forseti fram ß ■a­ ber kanslara, fari kanslari e­a forseti fram ß ■a­ ber rß­herra, a­ halda ßfram st÷rfum uns eftirma­ur hans hefur veri­ skipa­ur Ý embŠtti.
á

VII. L÷ggj÷f Sambandslř­veldisins

70. gr.

(1) Sambandsl÷ndin hafa rÚtt til a­ setja l÷g, svo fremi sem ■essi Grundvallarl÷g veita sambandsrÝkinu ekki l÷ggjafarvald.

(2) Afm÷rkun valdsvi­s milli sambandsrÝkisins og sambandslandanna ßkvar­ast af ßkvŠ­um ■essara Grundvallarlaga um einkarÚtt og forgangsrÚtt sambandsrÝkisins til lagasetningar.

71. gr.

┴ svi­i einkarÚttar sambandsrÝkisins til lagasetningar skulu sambandsl÷ndin a­eins hafa lagasetningarvald ■egar og a­ ■vÝ marki sem ■eim er berum or­um veitt heimild til ■ess Ý sambandsl÷gum.

72. gr.

(1) ┴ svi­i forgangsrÚttar sambandsrÝkisins til lagasetningar hafa sambandsl÷ndin heimild til lagasetningar ß me­an og a­ ■vÝ marki sem sambandsrÝki­ hefur ekki beitt lagasetningarheimild sinni.

(2) SambandsrÝki­ hefur ß ■essu svi­i rÚttinn til lagasetningar ■egar og a­ ■vÝ marki sem ■÷rf er fyrir sambandsl÷g til a­ skapa jafngild lÝfsskilyr­i ß landssvŠ­i sambandslř­veldisins e­a til a­ tryggja rÚttarlega og efnahagslega einingu til hagsbˇta fyrir rÝkisheildina.

(3) Me­ sambandsl÷gum mß ßkve­a a­ Ý sta­inn fyrir ßkvŠ­i Ý sambandsl÷gum, sem ekki eru lengur nau­synleg samkvŠmt skilningi 2. mgr., megi setja l÷g sambandslands.

73. gr.

SambandsrÝki­ hefur einkarÚtt til lagasetningar um:

1. utanrÝkismßl ßsamt varnarmßlum, ■ar ß me­al vernd almennra borgara;

2. rÝkisborgararÚtt Ý sambandsrÝkinu;

3. dvalar- og fer­afrelsi, vegabrÚf, innflytjendur, ˙tflytjendur og framsal;

4. gjaldeyri, peninga og mynt, mßl og vog og tÝmaßkvar­anir;

5. samrŠmingu ß svi­i tolla og verslunar, verslunar- og skipafer­asamninga, frelsi Ý v÷ruvi­skiptum og v÷ru- og grei­sluskipti vi­ ˙tl÷nd, ■ar ß me­al tollgŠslu og landamŠragŠslu;

6. flugsamg÷ngur;

6a. jßrnbrautasamg÷ngur, sem a­ ÷llu leyti e­a a­ meirihluta eru Ý eigu sambandsrÝkisins (Jßrnbrautir sambandsrÝkisins), byggingu, vi­hald og starfrŠkslu jßrnbrautalei­a ß vegum Jßrnbrauta sambandsrÝkisins og ßlagningu gjalda fyrir notkun ■essara jßrnbrautalei­a;

7. pˇst- og fjarskipta■jˇnustu;

8. rÚttarst÷­u opinberra starfsmanna Ý ■jˇnustu sambandsrÝkisins og stofnana ■ess a­ opinberum rÚtti;

9. rÚttarvernd Ý atvinnurekstri;

10. samvinnu sambandsrÝkisins og sambandslandanna

a) Ý rannsˇknarl÷greglumßlum,

b) til verndar hinu frjßlsa lř­rŠ­isskipulagi, tilveru og ÷ryggi sambandsrÝkisins e­a sambandslands (stjˇrnarskrßrvernd) og

c) til verndar gegn a­ger­um ß landsvŠ­i sambandsrÝkisins, sem ˇgna utanrÝkishagsmunum Sambandslř­veldisins Ůřskalands me­ beitingu ofbeldis e­a undirb˙ningi undir beitingu ofbeldis, og einnig stofnun rannsˇknarl÷gregluembŠttis sambandsrÝkisins og al■jˇ­lega barßttu gegn glŠpum;

11. t÷lfrŠ­ilegar athuganir Ý ■ßgu sambandsrÝkisins.

74. gr.

(1) ForgangsrÚtturinn til lagasetningar nŠr til eftirfarandi svi­a:

1. borgaralegs rÚttar, refsirÚttar og fullnustu refsidˇma, skipan dˇmstˇla og rÚttarfars, st÷­u l÷gmanna, l÷gbˇkenda og l÷gfrŠ­irß­gjafar;

2. skrßningu persˇnuupplřsinga;

3. laga um fÚl÷g og fundarh÷ld;

4. dvalar- og b˙seturÚttar ˙tlendinga;

4a. laga um vopn og sprengiefni;

5. [numinn ˙r gildi];

6. mßlefna flˇttamanna og ˙tlaga;

7. fÚlagslegrar ■jˇnustu;

8. [numinn ˙r gildi];

9. strÝ­sska­a og strÝ­sska­abˇta;

10. framfŠrslu til strÝ­s÷ryrkja og eftirlifandi Šttingja ■eirra sem falli­ hafa Ý strÝ­i, einnig til fyrrverandi strÝ­sfanga;

10a. hermannagrafir, grafir annarra strÝ­sfˇrnarlamba og fˇrnarlamba har­stjˇrnar;

11. lagareglna um vi­skipti (nßmuvinnslu, i­na­, orkumßl, handi­nir, atvinnurekstur, verslun, bankastarfsemi, ver­brÚfavi­skipti og vßtryggingastarfa ß svi­i einkarÚttar);

11a. framlei­slu og notkun kjarnorku Ý fri­samlegum tilgangi, byggingu og starfsrŠkslu b˙na­ar sem ■jˇnar slÝkum tilgangi, vernd gegn hŠttu sem stafar af ■vÝ ■egar kjarnorka er leyst ˙r lŠ­ingi e­a af jˇnageislun, og losun geislavirkra efna;

12. vinnul÷ggj÷f, ■ar ß me­al skipan atvinnurekstrar, vinnuvernd, atvinnumi­lun og almannatryggingar, ■ar me­ tali­ atvinnuleysistryggingar;

13. reglna um nßmsstyrki og eflingar vÝsindalegra rannsˇkna;

14. laga um eignarnßm, svo fremi sem ■a­ fellur undir gildissvi­ 73. og 74. gr.;

15. yfirfŠrslu jar­nŠ­is, nßtt˙ruau­linda og framlei­slutŠkja til opinberra a­ila e­a Ý ÷nnur form rÝkisrekstrar;

16. varna gegn misnotkun ß marka­srß­andi st÷­u;

17. eflingar landb˙na­ar- og skˇgrŠktarframlei­slu, tryggingar fŠ­uframbo­s, innflutning og ˙tflutning ß landb˙na­ar- og skˇgrŠktarframlei­slu, ˙thafsvei­ar og strandvei­ar og strandgŠslu;

18. fasteignavi­skipta, lagareglna um lendur (a­ undanskildum lagareglum um lˇ­agj÷ld) og leigumßl Ý landb˙na­i, Ýb˙­amßl og mßlefni sem var­a landnßm og heimajar­ir;

19. a­ger­a gegn sj˙kdˇmum Ý m÷nnum og dřrum sem eru smitandi og valda almennri hŠttu, lŠkningaleyfa og leyfa til annarra starfa ß svi­i heilbrig­ismßla og til starfrŠkslu heilbrig­is■jˇnustu, verslunar me­ lyf, grŠ­ilyf, deyfilyf og eiturefni;

19a. rekstrarlegt ÷ryggi sj˙krah˙sa og reglur um gj÷ld fyrir ■jˇnustu sj˙krah˙sa;

20. vernd Ý verslun me­ mat- og neysluv÷rur, lÝfsnau­synjar, fˇ­urv÷rur, frŠ og grŠ­linga ˙r landb˙na­i og skˇgrŠkt, vernd grˇ­urs gegn sj˙kdˇmum og ska­v÷ldum, og dřravernd;

21. ˙thafs- og strandsiglingar, siglingamerki, siglinga ß ßm og v÷tnum, ve­urfrŠ­i■jˇnustu, siglingalei­ir ß sjˇ og skipgengra vatnalei­a sem ■jˇna almennri umfer­;

22. umfer­ ß vegum, bifvÚlar, byggingu og vi­hald ■jˇ­vega fyrir langfer­ir, ßlagningu og skiptingu gjalda fyrir notkun opinberra vega me­ farartŠkjum;

23. jßrnbrautir, sem ekki eru jßrnbrautir sambandsrÝkisins, a­ undanteknum fjallajßrnbrautum;

24. sorpey­ingu, lofthreinsun og barßttu gegn hßva­amengun;

25. rÝkisßbyrg­;

26. tŠknifrjˇvgunar ß m÷nnum, rannsˇkna og tŠknibreytinga ß erf­aupplřsingum ßsamt reglum um lÝffŠra- og vefjaflutninga.

(2) L÷g samkvŠmt 25. t÷lul. 1. gr. ■arfnast sam■ykkis sambandsrß­sins.
Gr. 74 a(1) ForgangsrÚtturinn til lagasetningar nŠr enn fremur til launa og lÝfeyris opinberra starfsmanna, sem l˙ta ßkvŠ­um opinbers rÚttar um ■jˇnustu og tr˙na­ Ý starfi, svo fremi sem sambandsrÝkinu er ekki ßskilinn einkarÚttur til lagasetningar samkvŠmt 8. t÷lul. 73 gr.(2) Sambandsl÷g skv. 1. mßlsl. ■urfa sam■ykki sambandsrß­sins.

(3) Sam■ykki sambandsrß­sins ■urfa einnig sambandsl÷g skv. 8. t÷lul. 73 gr., svo fremi sem Ý ■eim er kve­i­ ß um a­ra mŠlikvar­a ß kerfi og ˙treikning launa og lÝfeyris, ■ar ß me­al mats ß embŠttum, e­a a­rar lßgmarks- e­a hßmarksupphŠ­ir en rß­ er fyrir gert Ý sambandsl÷gum samkvŠmt 1. mßlsli­.

(4) 1. og 2. mßlsl. skulu gilda a­ breyttu breytanda um laun og lÝfeyri landsdˇmara. 3. mßlsl. skal gilda a­ breyttu breytanda um l÷g samkvŠmt 1. mßlsl. 98. gr.

75. gr.

(1) SambandsrÝki­ hefur, samkvŠmt skilyr­um 72. gr., rÚtt til ■ess a­ setja rammaßkvŠ­i fyrir l÷ggj÷f sambandslandanna um:

1. rÚttarst÷­u ■eirra sem starfa Ý ■jˇnustu sambandslandanna, sveitarfÚlaga og annarra stofnana sem l˙ta opinberum rÚtti, svo fremi sem gr. 74a kve­ur ekki ß um anna­;

1a. meginreglur um starfsemi hßskˇla;

2. almenna rÚttarst÷­u fj÷lmi­la og kvikmynda;

3. vei­ar, nßtt˙ruvernd og me­fer­ lands;

4. skiptingu jar­nŠ­is, svŠ­askipulag og vatnab˙skap;

5. mßlefni sem var­a skrßningu l÷gheimilis og ˙tgßfu og notkun persˇnuskilrÝkja;

6. verndun ■řskra menningarver­mŠta gegn flutningi ˙r landi.

3. mgr. 72. gr. gildir a­ breyttu breytanda.

(2) Rammareglur mega a­eins Ý undantekningartilvikum hafa a­ geyma ßkvŠ­i um einst÷k atri­i e­a beint gildandi rÚtt.

(3) Gefi sambandsrÝki­ ˙t regluramma ber sambandsl÷ndunum skylda til a­ gefa ˙t vi­eigandi landsl÷g innan hŠfilegs frests sem ßkve­inn er Ý l÷gunum.

76. gr.

(1) Frumv÷rp til laga ver­a l÷g­ fram Ý sambands■inginu af rÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins, ■ingm÷nnum sambands■ingsins e­a af sambandsrß­inu.

(2) Frumv÷rpum rÝkisstjˇrnarinnar skal Ý fyrstu vÝsa­ til sambandsrß­sins. Sambandsrß­i­ hefur rÚtt til a­ taka afst÷­u til ■eirra innan sex vikna. Krefjist ■a­ ■ess af mikilvŠgum ßstŠ­um, einkum me­ tilliti til stŠr­ar frumvarps, a­ fresturinn ver­i lengri, skal fresturinn vera nÝu vikur. RÝkisstjˇrnin getur Ý undantekningartilviki vÝsa­ frumvarpi, sem h˙n hefur vÝsa­ til sambandsrß­sins og telur sÚrlega ßrÝ­andi, til sambands■ingsins eftir ■rjßr vikur, e­a, hafi sambandsrß­i­ komi­ me­ kr÷fu samkvŠmt 3. mßlsl., eftir sex vikur, jafnvel ■ˇtt henni hafi ekki enn borist afsta­a sambandsrß­sins; henni ber a­ tilkynna sambands■inginu afst÷­u sambandsrß­sins jafnskjˇtt og h˙n hefur borist. Ef um frumv÷rp til breytinga ß ■essum Grundvallarl÷gum er a­ rŠ­a, e­a frumv÷rp um afsal fullveldisrÚttinda samkvŠmt 23. e­a 24. gr, skal fresturinn til a­ taka afst÷­u vera nÝu vikur; 4. mßlsl. ß ■ß ekki vi­.

(3) Frumv÷rpum sambandsrß­sins skal rÝkisstjˇrnin vÝsa til sambands■ingsins innan sex vikna. Jafnframt skal h˙n gera grein fyrir sko­un sinni. Krefjist h˙n ■ess, af mikilvŠgum ßstŠ­um, einkum me­ tilliti til stŠr­ar frumvarps, a­ fresturinn ver­i lengri, skal fresturinn vera nÝu vikur. Hafi sambandsrß­i­ Ý undantekningartilviki lřst frumvarp sÚrlega ßrÝ­andi skal fresturinn vera ■rjßr vikur e­a, hafi rÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins gert kr÷fu samkvŠmt 3. mßlsl., sex vikur. Ef um er a­ rŠ­a frumv÷rp til breytinga ß ■essum Grundvallarl÷gum, e­a frumv÷rp um afsal fullveldisrÚttinda samkvŠmt 23. e­a 24. gr, skal fresturinn vera nÝu vikur; 4. mßlsl. ß ■ß ekki vi­. Sambands■inginu ber a­ taka frumvarp til umrŠ­u og afgrei­slu innan hŠfilegs frests.

77. gr.

(1) Sambandsl÷g skulu sam■ykkt af sambands■inginu. Eftir a­ ■au hafa hloti­ sam■ykki skal forseti sambands■ingsins ßn tafar vÝsa ■eim til sambandsrß­sins.

(2) Eftir a­ sam■ykkt l÷g hafa borist til sambandsrß­sins getur ■a­ innan ■riggja vikna krafist ■ess a­ k÷llu­ sÚ saman nefnd, sem Ý sitja ■ingmenn sambands■ingsins og sambandsrß­sins, til a­ fjalla sameiginlega um frumv÷rp. Um skipun og st÷rf ■essarar nefndar fer eftir starfsreglum sem sambands■ingi­ setur og sambandsrß­i­ ■arf a­ sam■ykkja. Ůeir ■ingmenn sambandsrß­sins sem sitja Ý ■essari nefnd skulu ˇbundnir af fyrirmŠlum. SÚ sam■ykki sambandsrß­sins ßskili­ til ■ess a­ frumvarp ver­i a­ l÷gum, geta sambands■ingi­ og rÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins einnig krafist ■ess a­ nefndin sÚ k÷llu­ saman. Leggi nefndin til breytingar ß l÷gunum eins og ■au hafa veri­ sam■ykkt, skal sambands■ingi­ taka ■au aftur til afgrei­slu.

(2a) Svo fremi sem l÷g ■arfnist sam■ykkis sambandsrß­sins, skal sambandsrß­i­, hafi ekki veri­ ger­ krafa skv. 1. mßlsl. 2. mgr. e­a hafi mßlsme­fer­ loki­ ßn ■ess a­ ger­ hafi veri­ breytingartillaga vi­ lagafrumvarpi­, gera ßlyktun um sam■ykki frumvarpsins innan hŠfilegs frests.

(3) Svo fremi sem sam■ykkis sambandsrß­sins ■arf ekki til a­ frumvarp ver­i a­ l÷gum, getur sambandsrß­i­, eftir a­ mßlsme­fer­ samkvŠmt 2. mgr. er loki­, innan ■riggja vikna lagt fram andmŠli gegn l÷gum sem sambands■ingi­ hefur afgreitt. AndmŠlafrestur skal hefjast, ■egar um tilvik samkvŠmt sÝ­asta mßlsl. 2. mgr. er a­ rŠ­a, um lei­ og l÷g sem sambands■ingi­ hefur endurafgreitt hafa borist til sambandsrß­sins, en annars ■egar forma­ur ■eirrar nefndar, sem kve­i­ er ß um Ý 2. mgr., hefur tilkynnt sambandsrß­inu a­ mßlsme­fer­ fyrir nefndinni sÚ loki­.

(4) SÚu andmŠlin afgreidd me­ meirihluta atkvŠ­a sambandsrß­sins, er unnt a­ vÝsa ■eim frß me­ ßkv÷r­un meirihluta ■ingmanna sambands■ingsins. Hafi sambandsrß­i­ afgreitt andmŠlin me­ a­ minnsta kosti tveimur ■ri­ju atkvŠ­a sinna, ■arf tvo ■ri­ju greiddra atkvŠ­a til a­ sambands■ingi­ geti vÝsa­ ■eim frß, og ■arf sß meirihluti a­ nema a­ minnsta kosti helmingi ■ingmanna sambands■ingsins.

78. gr.

Frumvarp sem sambands■ingi­ hefur sam■ykkt fŠr lagagildi ef sambandsrß­i­ veitir sam■ykki sitt, leggur ekki fram bei­ni samkvŠmt 2. mgr. 77. gr., leggur ekki fram andmŠli innan ■ess frests sem tilskilinn er Ý 3. mgr. 77. gr. e­a dregur andmŠlin til baka e­a ef sambands■ingi­ fellir andmŠlin me­ tilskildum atkvŠ­afj÷lda.

79. gr.

(1) Grundvallarl÷gunum mß a­eins breyta me­ l÷gum sem me­ berum or­um breyta texta Grundvallarlaganna e­a auka vi­ hann. Hva­ var­ar ■jˇ­rÚttarsamninga, sem a­ efni til eru fri­arsamningar, undirb˙ningur a­ fri­arsamningum e­a sn˙ast um afnßm hernßmslaga e­a ■jˇna v÷rnum Sambandslř­veldisins, ■ß nŠgir, til a­ gera ljˇst a­ ßkvŠ­i Grundvallarlaganna stangist ekki ß vi­ sam■ykkt og gildist÷ku samninganna, a­ auka vi­ texta Grundvallarlaganna skřringu ■ess efnis.

(2) SlÝk l÷g ■urfa sam■ykkis tveggja ■ri­ju ■ingmanna sambands■ingsins og tveggja ■ri­ju atkvŠ­a sambandsrß­sins.

(3) Breyting ß ■essum Grundvallarl÷gum, sem snertir skiptingu sambandsrÝkisins Ý sambandsl÷nd, meginregluna um ■ßttt÷ku sambandslandanna Ý lagasetningu e­a ■au grundvallarrÚttindi sem skrßsett eru Ý 1. og 20. gr. skal ˇleyfileg vera.

80. gr.

(1) Me­ l÷gum mß heimila rÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins, rß­herra Sambandslř­veldisins e­a landsstjˇrnum a­ gefa ˙t regluger­ir. Jafnframt skulu efni, markmi­ og umfang veittrar heimildar ßkve­in Ý l÷gunum. ═ regluger­inni skal greina lagalega heimild fyrir henni. SÚ Ý l÷gum gert rß­ fyrir a­ framselja megi heimild ß nř ■arf a­ gefa ˙t regluger­ til framsals heimildarinnar.

(2) Svo fremi sem anna­ er ekki ßkve­i­ me­ l÷gum skulu regluger­ir rÝkisstjˇrnar e­a rß­herra Sambandslř­veldisins um meginreglur og gjaldt÷ku fyrir notkun ß tŠkjum og b˙na­i pˇst- og fjarskipta■jˇnustunnar, um meginreglur var­andi ßlagningu gjalda fyrir notkun ß tŠkjum og b˙na­i Jßrnbrauta sambandsrÝkisins, um byggingu og starfsemi jßrnbrauta, ■urfa sam■ykkis sambandsrß­sins. Ennfremur skal sama gilda um regluger­ir ß grundvelli sambandslaga sem ■urfa sam■ykkis sambandsrß­sins e­a regluger­ir sem sambandsl÷ndin framfylgja Ý umbo­i sambandsrÝkisins e­a sem eigin mßlefnum sambandslandanna.

(3) Sambandsrß­i­ getur vÝsa­ til rÝkisstjˇrnar Sambandslř­veldisins dr÷gum a­ ˙tgßfu regluger­a, sem ■urfa sam■ykkis ■ess.

(4) Svo fremi sem landstjˇrnum er, me­ sambandsl÷gum e­a me­ heimild Ý sambandsl÷gum, heimila­ a­ gefa ˙t regluger­ir, skulu sambandsl÷ndin einnig hafa vald til a­ setja reglur um mßli­ me­ l÷gum.
Gr. 80 a(1) SÚu Ý ■essum Grundvallarl÷gum e­a Ý sambandsl÷gum ßkvŠ­i var­andi varnarmßl, a­ me­taldri vernd almennra borgara, um a­ lagafyrirmŠlum megi a­eins beita Ý samrŠmi vi­ ■essa grein, ■ß er beiting ■eirra, nema varnarßstand rÝki, a­eins leyfileg ef sambands■ingi­ hefur lřst yfir hŠttußstandi e­a ■a­ hafi sÚrstaklega sam■ykkt beitinguna. Til a­ lřsa yfir hŠttußstandi e­a til a­ veita sÚrstakt sam■ykki fyrir beitingunni vi­ ■Šr a­stŠ­ur sem tilgreindar eru Ý 1. mßlsl. 5. mgr. Ý gr. 12a og Ý 2. mßlsl. 6. gr. ■arf tvo ■ri­ju greiddra atkvŠ­a.
(2) A­ger­um ß grundvelli lagaßkvŠ­a skv. 1. gr. skal hŠtt ef sambands■ingi­ krefst ■ess.

(3) Frßvik frß 1. gr. eru ■au a­ beiting slÝkra lagaßkvŠ­a skal einnig leyfileg me­ heimild Ý og Ý samrŠmi vi­ ßkv÷r­un sem ger­ er af al■jˇ­legri stofnun innan ramma bandalagssamnings, a­ fengnu sam■ykki rÝkisstjˇrnar Sambandslř­veldisins. A­ger­um samkvŠmt ■essari grein skal hŠtt ef sambands■ingi­ krefst ■ess me­ atkvŠ­um meirihluta ■ingmanna.

81. gr.

(1) Ver­i sambands■ingi­ ekki rofi­ vi­ ■Šr kringumstŠ­ur sem tilgreindar eru Ý 68. gr. getur forseti Sambandslř­veldisins, eftir bei­ni rÝkistjˇrnar Sambandslř­veldisins og a­ fengnu sam■ykki sambandsrß­sins, lřst yfir l÷ggjafarlegu ney­arßstandi vegna frumvarps til laga, ef sambands■ingi­ hafnar frumvarpinu jafnvel ■ˇtt rÝkisstjˇrnin hafi lřst ■a­ sÚrlega ßrÝ­andi. Ůa­ sama gildir ef lagafrumvarpi er hafna­, jafnvel ■ˇtt kanslari Sambandslř­veldisins hafi tengt ■a­ bei­ni skv. 68. gr.

(2) Hafni sambands■ingi­ lagafrumvarpi a­ nřju eftir a­ l÷ggjafarlegu ney­arßstandi hefur veri­ lřst yfir e­a sam■ykki h˙n frumvarpi­ Ý ˙tgßfu sem rÝkisstjˇrnin hefur lřst ˇßsŠttanlega, ■ß skulu l÷gin ÷­last gildi svo fremi sem sambandsrß­i­ sam■ykkir ■au. Sama gildir ef sambands■ingi­ afgrei­ir frumvarpi­ ekki innan fj÷gurra vikna eftir a­ ■a­ hefur veri­ lagt fyrir a­ nřju.

(3) ┴ embŠttistÝma kanslara Sambandslř­veldisins geta ÷ll ÷nnur lagafrumv÷rp sem sambands■ingi­ hafnar einnig or­i­ l÷g innan sex mßna­a frests eftir a­ l÷ggjafarlegu ney­arßstandi skv. 1. og 2. mgr. hefur veri­ lřst yfir. Eftir a­ fresturinn er runninn ˙t skal ˇleyfilegt a­ lřsa aftur yfir l÷ggjafarlegu ney­arßstandi ß embŠttistÝma sama kanslara Sambandslř­veldisins.

(4) Me­ l÷gum, sem sett eru samkvŠmt 2. mgr., mß hvorki breyta Grundvallarl÷gunum nÚ nema ■au ˙r gildi e­a gera ■au ˇvirk a­ ÷llu leyti e­a a­ hluta til.

82. gr.

(1) L÷g ■au sem sett eru samkvŠmt reglum ■essara Grundvallarlaga skal forseti Sambandslř­veldisins, a­ fenginni me­undirritun, undirrita og birta ■au Ý L÷gbirtingarbla­i Sambandslř­veldisins. Regluger­ir skulu ■eir a­ilar undirrita, sem gefa ■Šr ˙t, og birta ■Šr Ý L÷gbirtingarbla­i Sambandslř­veldisins sÚ anna­ ekki ßkve­i­ me­ l÷gum.

(2) ═ ÷llum l÷gum og ÷llum regluger­um skal tilgreina gildist÷kudag. SÚ hann ekki tilgreindur skulu ■au taka gildi ß fjˇrtßnda degi eftir ˙tgßfudag L÷gbirtingarbla­s Sambandslř­veldisins.
á

VIII. FramkvŠmd sambandslaga og stjˇrnsřsla sambandsrÝkisins

83. gr.

Sambandsl÷ndin skulu framkvŠma l÷g Sambandslř­veldisins sem sÝn eigin mßlefni, svo fremi sem anna­ er ekki ßkve­i­ e­a leyft Ý ■essum Grundvallarl÷gum.

84. gr.

(1) FramkvŠmi sambandsl÷ndin l÷g Sambandslř­veldisins sem sÝn eigin mßlefni, skulu ■au sjß um a­ koma ß fˇt stjˇrnsřslustofnunum og sjß um stjˇrnsřslu, svo fremi sem anna­ er ekki ßkve­i­ Ý sambandsl÷gum a­ fengnu sam■ykki sambandsrß­sins.

(2) RÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins getur, a­ fengnu sam■ykki sambandsrß­sins, gefi­ ˙t almennar stjˇrnsřslureglur.

(3) RÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins skal hafa umsjˇn me­ ■vÝ a­ sambandsl÷ndin framkvŠmi l÷g Sambandslř­veldisins samkvŠmt gildandi l÷gum. RÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins getur Ý ■essu skyni sent fulltr˙a til Š­stu stjˇrnvalda sambandslandanna og einnig, me­ sam■ykki ■eirra til lŠgri stjˇrnvalda og sÚ henni neita­ um ■etta sam■ykki ■ß me­ sam■ykki sambandsrß­sins.

(4) SÚ hn÷krum sem rÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins hefur fundi­ ß framkvŠmd sambandslaga Ý sambandsl÷ndunum ekki rutt ˙r vegi ßkve­ur sambandsrß­i­ a­ bei­ni rÝkisstjˇrnar Sambandslř­veldisins e­a sambandslandsins, hvort sambandslandi­ hafi broti­ gegn l÷gunum. Unnt er a­ skjˇta ßkv÷r­un sambandsrß­sins til stjˇrnlagadˇmstˇls Sambandslř­veldisins.

(5) Me­ sambandsl÷gum, sem ■urfa sam■ykkis sambandsrß­sins, er unnt a­ veita rÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins vald til a­ gefa einst÷k fyrirmŠli Ý sÚrst÷kum tilvikum til framkvŠmdar sambandslaga. Ůeim skal beina til Š­stu stjˇrnvalda sambandslandanna, nema rÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins telji mßli­ ßrÝ­andi.

85. gr.

(1) FramkvŠmi sambandsl÷ndin l÷g Sambandslř­veldisins Ý umbo­i sambandsrÝkisins, skulu sambandsl÷ndin sjß um a­ setja ß stofn stjˇrnsřslustofnanir, svo fremi sem anna­ er ekki ßkve­i­ Ý sambandsl÷gum, a­ fengnu sam■ykki sambandsrß­sins.

(2) Sambandsstjˇrnin getur, a­ fengnu sam■ykki sambandsrß­sins, gefi­ ˙t almennar stjˇrnsřslureglur. H˙n getur sett reglur um samrŠmda menntun embŠttismanna og annarra opinberra starfsmanna. Yfirmenn stjˇrnvalda ß millistjˇrnstigum skulu skipa­ir me­ hennar sam■ykki.

(3) Stjˇrnv÷ld sambandslandanna skulu hlÝta fyrirmŠlum hluta­eigandi Š­stu stjˇrnvalda sambandsrÝkisins. FyrirmŠlunum skal beint til Š­stu stjˇrnvalda sambandslandanna, nema rÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins telji ■au ßrÝ­andi. Ă­stu stjˇrnv÷ld sambandslandanna skulu tryggja a­ fyrirmŠlunum sÚ framfylgt.

(4) Eftirlit sambandsrÝkisins skal nß til ■ess hvort framkvŠmdin fer a­ l÷gum og ■jˇni tilskildum tilgangi. Sambandstjˇrnin getur Ý ■essu skyni krafist skřrslu og framlagningar skjala og sent fulltr˙a sinn til allra stjˇrnvalda.

86. gr.

FramkvŠmi sambandsrÝki­ l÷gin me­ eigin stjˇrnsřslustofnun e­a stofnun Ý beinum tengslum vi­ sambandsrÝki­ e­a stofnunum sem l˙ta opinberum rÚtti, skal sambandsstjˇrnin gefa ˙t almennar stjˇrnsřslureglur svo fremi sem sÚrst÷k fyrirmŠli eru ekki Ý l÷gunum. Henni ber a­ setja ß stofn nau­synleg stjˇrnv÷ld, svo fremi sem anna­ er ekki ßkve­i­ Ý l÷gunum.

87. gr.

(1) UtanrÝkis■jˇnusta, fjßrmßlastjˇrn sambandsrÝkisins og, samkvŠmt ßkvŠ­um 89. gr., stjˇrn skipgengra vatnalei­a sambandsrÝkisins og siglingamßla er Ý h÷ndum stjˇrnsřslustofnanna sambandsrÝkisins og lŠgri stjˇrnsřslustofnana ■ess. Me­ sambandsl÷gum skal unnt a­ setja ß laggirnar landamŠrayfirv÷ld sambandsrÝkisins, h÷fu­st÷­var upplřsinga- og fjarskipta■jˇnustu l÷greglunnar, h÷fu­st÷­var rannsˇknarl÷greglunnar og h÷fu­st÷­var til gagnas÷fnunar Ý ■ßgu stjˇrnarskrßrverndar og verndar gegn starfsemi sem fram fer ß svŠ­i sambandsrÝkisins og ˇgnar utanrÝkishagsmunum Sambandslř­veldisins Ůřskalands me­ valdbeitingu e­a undirb˙ningi a­ valdbeitingu.

(2) Almannatryggingastofnanir me­ vÝ­tŠkara athafnasvi­ en eitt sambandsland skulu reknar sem stofnanir sambandsrÝkisins samkvŠmt opinberum rÚtti. Almannatryggingastofnanir me­ vÝ­tŠkara athafnasvi­ en eitt sambandsland, en ■ˇ ekki vÝ­tŠkara en ■rj˙ sambandsl÷nd, skulu ■rßtt fyrir 1. mßlsl. reknar sem stofnanir sambandslands samkvŠmt opinberum rÚtti, hafi hluta­eigandi sambandsl÷nd ßkve­i­ hvert ■eirra skal hafa yfirumsjˇn ■eirra me­ h÷ndum.

(3) Ennfremur skal unnt me­ sambandsl÷gum a­ setja ß stofn, fyrir mßlefni sem sambandsrÝki­ hefur l÷ggjafarvald um, sjßlfstŠ­ stjˇrnv÷ld sambandsrÝkisins ß efstu stjˇrnstigum og nřjar stofnanir undir beinni stjˇrn sambandsrÝkisins og stofnanir sem l˙ta opinberum rÚtti. Fßi sambandsrÝki­ nř verkefni Ý hendur ß lagasetningarsvi­i ■ess, skal unnt, sÚ ■ess brřn ■÷rf, a­ setja ß stofn stjˇrnv÷ld ß millistjˇrnstigum og ne­stu stjˇrnstigum a­ fengnu sam■ykki sambandsrß­sins og meirihluta ■ingmanna sambands■ingsins.
Gr. 87 a(1) SambandsrÝki­ skal koma upp herli­i Ý varnarskyni. Styrkleiki ■ess Ý t÷lum og megindrŠttirnir Ý skipulagi ■ess skulu rß­ast af fjßrl÷gum.(2) Herli­inu mß ■vÝ a­eins beita Ý ÷­rum tilgangi en til varnar a­ ■essi Grundvallarl÷g heimila ■a­ berum or­um.

(3) Ůegar varnarßstand e­a hŠttußstand rÝkir skal herli­i­ hafa heimild til a­ vernda einkaeignir og taka a­ sÚr umfer­arstjˇrn svo fremi sem ■a­ er nau­synlegt til a­ uppfylla varnarsamning ■ess. Ůegar varnarßstand e­a hŠttußstand rÝkir mß einnig fela herli­inu a­ vernda einkaeignir til stu­nings l÷greglua­ger­um; herli­i­ skal ■ß starfa me­ vi­eigandi stjˇrnv÷ldum.

(4) Til a­ koma Ý veg fyrir a­ste­jandi hŠttu sem ˇgnar tilvist e­a frjßlsu lř­rŠ­isskipulagi sambandsrÝkisins e­a sambandslands getur sambandstjˇrnin, ■egar skilyr­um 2. mgr. 91. gr. er fullnŠgt og li­styrkur l÷greglunnar e­a landamŠragŠslu sambandsrÝkisins er ekki nŠgilegur, beitt herli­i til stu­nings l÷greglunni og landamŠragŠslu sambandsrÝkisins til verndar eignum almennings og til barßttu gegn skipul÷g­um uppreisnarm÷nnum vopnu­um hervopnum. Beitingu herli­sins skal hŠtt ef sambands■ingi­ e­a sambandsrß­i­ krefjast ■ess.
Gr. 87 b(1) Stjˇrn sambandshersins skal vera Ý h÷ndum stjˇrnsřslustofnana sambandsrÝkisins me­ eigin undirstofnunum. H˙n skal sjß um starfsmannahald og a­ fullnŠgja jafnan birg­a■÷rf hersins. Stjˇrn sambandshersins mß a­eins fela verkefni sem l˙ta a­ framfŠrslu slasa­ra og byggingastarfsemi me­ sambandsl÷gum sem ■urfa sam■ykkis sambandsrß­sins. Ennfremur ■urfa l÷g sam■ykki sambandsrß­sins, ef ■au heimila stjˇrn sambandshersins a­ grÝpa inn Ý rÚttindi ■ri­ja a­ila; ■etta skal ekki gilda um l÷g um starfsmannahald.(2) A­ ÷­ru leyti mß, a­ fengnu sam■ykki sambandsrß­sins, ßkve­a me­ sambandsl÷gum sem sett eru Ý ■ßgu varnarmßla, a­ me­t÷ldu Ýgildi her■jˇnustu, og til verndar almenningi, a­ ■au skuli a­ ÷llu leyti e­a a­ hluta framkvŠmd af stjˇrnsřslustofnunum sambandsrÝkisins me­ eigin undirstofnunum e­a af sambandsl÷ndunum Ý umbo­i sambandsrÝkisins. FramkvŠmi sambandsl÷ndin slÝk l÷g Ý umbo­i sambandsrÝkisins geta ■au, a­ fengnu sam■ykki sambandsrß­sins, kve­i­ ß um a­ framselja megi ■a­ vald, sem rÝkisstjˇrnin og vi­eigandi Š­sta stjˇrnvald sambandsrÝkisins hefur samkvŠmt 85. gr., a­ hluta e­a ÷llu leyti til sambandsstjˇrnvalda ß efstu stjˇrnsřslustigum; jafnframt mß ßkve­a a­ ■essi stjˇrnv÷ld ■urfi ekki sam■ykkis sambandsrß­sins til a­ gefa ˙t almennar stjˇrnsřslureglur samkvŠmt 1. mßlsl. 2. mgr. 85. gr.Gr. 87 c┴kve­a mß Ý l÷gum, sem sett eru me­ heimild Ý 74. gr., t÷lul. 11.a., og hloti­ hafa sam■ykki sambandsrß­sins, a­ sambandsl÷ndin skuli sjß um framkvŠmd ■eirra Ý umbo­i sambandsrÝkisins.Gr. 87 d(1) Flugumfer­arstjˇrn skal vera Ý h÷ndum stjˇrnsřslustofnana sambandsrÝkisins. Me­ sambandsl÷gum skal skera ˙r um skipulagshŠtti samkvŠmt opinberum rÚtti e­a einkamßlarÚtti.(2) Me­ sambandsl÷gum, sem ■urfa sam■ykkis sambandsrß­sins, skal unnt a­ framselja flugumfer­arstjˇrn Ý hendur sambandslandanna sem umbo­sstjˇrnara­ila.Gr. 87 e(1) Stjˇrnsřsla jßrnbrautamßla skal heyra undir beina stjˇrnsřslu sambandsrÝkisins. Me­ sambandsl÷gum mß framselja stjˇrnsřslu jßrnbrautarmßla til sambandslandanna, og telst h˙n ■ß mßlefni ■eirra.(2) SambandsrÝki­ tekur a­ sÚr ■au verkefni ß svi­i stjˇrnsřslu jßrnbrautamßla sem liggja utan verksvi­s Jßrnbrauta sambandsrÝkisins, sÚ ■vÝ falin ■essi verkefni me­ sambandsl÷gum.

(3) Jßrnbrautum sambandsrÝkisins skal stjˇrna­ sem vi­skiptafyrirtŠki Ý einkarÚttarlegu formi. ŮŠr skulu vera Ý eigu sambandsrÝkisins, svo fremi sem starfsemi fyrirtŠkisins nŠr yfir byggingu, vi­hald og rekstur jßrnbrautarlei­a. Sala ß hlutum sambandsrÝkisins Ý fyrirtŠkjum samkvŠmt 2. mßlsl. fer fram me­ heimild Ý l÷gum; meirihluti eignara­ildar Ý ■essum fyrirtŠkjum skal vera ßfram Ý eigu sambandsrÝkisins. Um nßnari ˙tfŠrslu skal ßkve­i­ me­ sambandsl÷gum.

(4) SambandsrÝki­ skal tryggja a­ almannahagur, einkum samg÷ngu■arfir, sÚu haf­ar Ý huga vi­ byggingu og vi­hald jßrnbrautakerfis Jßrnbrauta sambandsrÝkisins og ■a­ frambo­ ß samg÷ngum sem ■etta jßrnbrautakerfi bř­ur upp ß, svo fremi sem ■a­ var­i ekki far■egaflutninga ß stuttum lei­um me­ lestum. Um nßnari ˙tfŠrslu skal ßkve­i­ me­ sambandsl÷gum.

(5) L÷g sem sett eru ß grundvelli 1. - 4. mgr. ■urfa sam■ykkis sambandsrß­sins. Sam■ykkis sambandsrß­sins ■urfa ennfremur l÷g, sem kve­a ß um a­ starfrŠkslu jßrnbrautafyrirtŠkja sambandsrÝkisins ver­i hŠtt, ■au sameinu­ e­a ■eim skipt upp, e­a um s÷lu ß jßrnbrautalei­um Jßrnbrauta sambandsrÝkisins til ■ri­ja a­ila e­a a­ notkun ■eirra ver­i afl÷g­, e­a ef ■au hafa ßhrif ß far■egaflutninga ß stuttum lei­um me­ lestum.
Gr. 87 fSambandsrÝki­ tryggir pˇst- og fjarskipta■jˇnustu sem alls sta­ar sÚ hŠfileg og nŠgileg, eftir ■vÝ sem kve­i­ er ß um Ý l÷gum sem ■urfa sam■ykkis sambandsrß­sins.(2) Ůjˇnusta s˙, sem ßtt er vi­ Ý 2. mßlsl. 1. mgr., skal veitt af ■eim fyrirtŠkjum sem ver­a til ˙r Ůřska sambandspˇstinum og af ÷­rum einkaa­ilum sem bjˇ­a fram ■jˇnustu sÝna.

(3) Ůrßtt fyrir 2. mßlsl. 2. mgr. sÚr sambandsrÝki­ um framkvŠmd einstakra verkefna sem tengjast ■eim fyrirtŠkjum sem ver­a til ˙r Ůřska sambandspˇstinum, Ý lagalegu formi opinberrar stofnunar undir beinni stjˇrnsřslu sambandsrÝkisins og eftir ■vÝ sem kve­i­ er ß um Ý sambandsl÷gum.

88. gr.

SambandsrÝki­ skal setja ß stofn gjaldeyris- og se­labanka sem Sambandsbanka. Innan ramma Evrˇpusambandsins skal unnt a­ framselja verkefnum og v÷ldum hans Ý hendur Evrˇpska a­albankans, sem er sjßlfstŠ­ stofnun og skuldbundin til a­ sinna ■vÝ forgangsverkefni a­ tryggja st÷­ugt ver­lag.

89. gr.

(1) SambandsrÝki­ er eigandi skipgengra vatnalei­a sem til ■essa voru Ý eigu RÝkisins.

(2) SambandsrÝki­ skal me­ eigin stjˇrnsřslustofnunum sjß um stjˇrnsřslu skipgengra vatnalei­a, sem eru Ý eigu sambandsrÝkisins. Ůa­ skal sjß um framkvŠmd ■eirra rÝkisverkefna ß svi­i innanlandssiglinga sem ekki er Ý verkahring eins sambandslands og einnig ■eirra verkefna ß svi­i ˙thafssiglinga sem l÷g­ eru ß her­ar ■ess me­ l÷gum. Stjˇrnsřslu ■eirra skipgengu vatnalei­a sambandsrÝkisins sem liggja ß landsvŠ­i eins sambandslands, getur sambandsrÝki­ fali­ ■vÝ landi sem umbo­sstjˇrnara­ila. Nßi skipgeng vatnalei­ inn ß landsvŠ­i fleiri en eins sambandslands, getur sambandsrÝki­ fali­ sambandslandinu umbo­sstjˇrn a­ bei­ni hluta­eigandi sambandslanda.

(3) Vi­ stjˇrn, uppbyggingu og nřbyggingu skipgengra vatnalei­a skal tryggja ■arfir landnřtingar og vatnab˙skaps Ý samrß­i vi­ sambandsl÷ndin.

90. gr.

(1) SambandsrÝki­ er eigandi hra­brauta og ■jˇ­vega sem til ■essa voru Ý eigu RÝkisins.

(2) Sambandsl÷ndin, e­a sjßlfstŠ­ar stofnanir sem samkvŠmt landsrÚtti bera ßbyrg­ ß ■vÝ, skulu sjß um stjˇrnsřslu hra­brauta og annarra ■jˇ­vega sambandsrÝkisins ß l÷ngum lei­um Ý umbo­i sambandsrÝkisins.

(3) A­ bei­ni sambandslands getur sambandsrÝki­ sett hra­brautir og a­ra ■jˇ­vegi sambandsrÝkisins, svo fremi sem ■eir liggja ß landsvŠ­i vi­komandi sambandslands, undir stjˇrnsřslu sambandsrÝkisins.
91. gr.(1) Sambandsland getur krafist l÷gregluli­s annarra sambandslanda svo og li­safla og b˙na­s annarra stjˇrnvalda og landamŠragŠslu sambandsrÝkisins til a­ verjast hŠttu sem ste­jar a­ tilvist e­a frjßlsu lř­rŠ­isskipulagi sambandsrÝkisins e­a sambandslands.(2) SÚ sambandsland ■a­, ■ar sem hŠttan ste­jar a­, ekki sjßlft undir ■a­ b˙i­ e­a Ý a­st÷­u til a­ verjast hŠttunni, getur sambandsrÝki­ sett l÷gregluna Ý ■essu sambandslandi og li­safla l÷greglu annarra sambandslanda undir sÝna stjˇrn og jafnframt kalla­ til li­ssveitir landamŠragŠslu sambandsrÝkisins. FyrirmŠli ■ess efnis skulu numin ˙r gildi eftir a­ hŠttunni hefur veri­ rutt ˙r vegi og auk ■ess hvenŠr sem er krefjist sambandsrß­i­ ■ess.á

VIII a. Sameiginleg verkefni

Gr. 91 a(1) SambandsrÝki­ skal ß eftirt÷ldum svi­um eiga ■ßtt Ý a­ framkvŠma verkefni sambandslandanna, ef ■au hafa ■ř­ingu fyrir ■jˇ­fÚlagsheildina og ■ßtttaka sambandsrÝkisins er nau­synleg til a­ bŠta lÝfsskilyr­i (sameiginleg verkefni):1. uppbyggingu og nřbyggingu hßskˇla a­ me­t÷ldum hßskˇlasj˙krah˙sum,

2. a­ bŠta efnahagsskipulag einstakra landsvŠ­a,

3. a­ bŠta skipulag landb˙na­armßla og strandgŠslu.á

(2) Um nßnari ˙tfŠrslu sameiginlegra verkefna skal ßkve­a me­ sambandsl÷gum a­ fengnu sam■ykki sambandsrß­sins. ═ l÷gunum skulu vera almennar grundvallarreglur um framkvŠmd ■eirra.

(3) ═ l÷gunum skulu sett ßkvŠ­i um mßlsme­fer­ og stofnanir fyrir sameiginlega rammaߊtlun. Til ■ess a­ tilteki­ verkefni ver­i teki­ inn Ý rammaߊtlunina ■arf sam■ykkis ■ess sambandslands, ■ar sem verkefni­ ß a­ framkvŠmast.

(4) ═ ■eim tilvikum sem greind eru Ý 1. og 2. t÷lul. 1. gr. skal sambandsrÝki­ bera helming kostna­ar Ý hverju sambandslandi. ═ ■eim tilvikum sem greind eru Ý 3. t÷lul. 1. gr. skal sambandsrÝki­ bera a­ minnsta kosti helming kostna­ar; kostna­arhlutinn skal ßkve­inn Ý einu lagi fyrir ÷ll sambandsl÷ndin. Um nßnari ˙tfŠrslu skal ßkve­i­ me­ sambandsl÷gum. ┌tvegun fjßrmagns skal ßkve­in Ý fjßrl÷gum sambandsrÝkisins og sambandslandanna.

(5) SÚ ■ess krafist skal rÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins og sambandsrß­inu gefnar upplřsingar um framkvŠmd sameiginlegra verkefna.
Gr. 91 bSambandsrÝki­ og sambandsl÷ndin mega starfa saman ß samkomulagsgrundvelli a­ skipulagningu menntamßla og stu­ningi til stofnana og verkefna Ý vÝsindalegum rannsˇknum. Skipting kostna­ar skal ßkve­in Ý samkomulaginu.

IX. Dˇmsvaldi­

92. gr.

Dˇmsvaldi­ er fali­ dˇmurum; me­ framkvŠmd ■ess fara stjˇrnlagadˇmstˇll sambandsrÝkisins, ■eir dˇmstˇlar sambandsrÝkisins sem rß­ er fyrir gert Ý ■essum Grundvallarl÷gum og dˇmstˇlar sambandslandanna.

93. gr.

(1) Stjˇrnlagadˇmstˇll sambandsrÝkisins sker ˙r:

1. um t˙lkun ■essara Grundvallarlaga rÝsi deilur um takm÷rk rÚttinda og skyldna Š­stu stjˇrnstofnana sambandsrÝkisins e­a annarra hluta­eigandi a­ila sem veitt hefur veri­ sjßlfsstŠ­ rÚttindi me­ ■essum Grundvallarl÷gum e­a Ý starfsreglum sambandsstofnana ß Š­sta stjˇrnstigi;

2. um ßgreining e­a vafa var­andi ■a­ hvort sambandsl÷g e­a l÷g sambandslands eru formlega og efnislega samrřmanleg ■essum Grundvallarl÷gum e­a hvort landsl÷g eru samrřmanleg ÷­rum sambandsl÷gum, eftir bei­ni rÝkisstjˇrnar sambandsrÝkisins, landsstjˇrnar e­a ■ri­jungs atkvŠ­a ■ingmanna sambands■ingsins;

2a. um sko­anaßgreining var­andi ■a­ hvort l÷g fullnŠgi skilyr­um 2. mgr. 72. gr, eftir bei­ni sambands■ingsins, landsstjˇrnar e­a fulltr˙a■ings sambandslands;

3. um sko­anaßgreining var­andi rÚttindi og skyldur sambandsrÝkisins og sambandslandanna, sÚrstaklega hva­ snertir framkvŠmd sambandslandanna ß sambandsl÷gum og framkvŠmd ß eftirliti sambandsrÝkisins;

4. Ý ÷­rum deilum um opinberan rÚtt milli sambandsrÝkisins og sambandslandanna, milli sambandslanda innbyr­is e­a innan sambandslands, svo fremi sem ekki er unnt a­ leita annarra dˇmstˇlalei­a;

4a. um kŠrur vegna stjˇrnarskrßrbrota, sem allir geta bori­ fram me­ fullyr­ingu ■ess efnis a­ opinber stjˇrnv÷ld hafi broti­ ß sÚr grundvallarrÚttindi e­a rÚttindi sem ■eim ber samkvŠmt 4. mgr. 20. gr., 33. gr., 38. gr., 101. gr., 103. gr. og 104. gr.;

4b. um kŠrur vegna stjˇrnarskrßrbrota sem sveitarfÚl÷g e­a samt÷k sveitarfÚlaga bera fram vegna brota ß sjßlfstjˇrnarrÚtti samkvŠmt 28. gr. Ý l÷gum, en Ý l÷gum sambandslands ■ˇ a­eins svo fremi sem ekki er unnt a­ leggja kŠru fyrir stjˇrnlagadˇmstˇl sambandslandsins;

5. Ý ÷­rum tilvikum sem gert er rß­ fyrir Ý ■essum Grundvallarl÷gum.

(2) Stjˇrnlagadˇmstˇll sambandsrÝkisins skal enn fremur sinna ÷­rum verkum sem honum eru fengin me­ sambandsl÷gum.

94. gr.

(1) Stjˇrnlagadˇmstˇl sambandsrÝkisins skipa dˇmarar sambandsrÝkisins og a­rir starfsmenn. Helmingur starfsmanna stjˇrnlagadˇmstˇlsins skal kj÷rinn af sambands■inginu og hinn helmingurinn af sambandsrß­inu. Ůeir mega ekki sitja ß sambands■inginu, Ý sambandsrß­inu, rÝkisstjˇrn sambandsrÝkisins nÚ samsvarandi stjˇrnstofnunum sambandslands.

(2) ═ sambandsl÷gum skal ßkve­a stofnsam■ykktir hans og mßlsme­fer­arreglur og hvenŠr ßkvar­anir hans hafa rÚttarßhrif. ═ l÷gunum mß setja ■au skilyr­i fyrir kŠrum um stjˇrnlagabrot a­ ß­ur hafi a­rar dˇmstˇlalei­ir veri­ tŠmdar og ■au geta gert rß­ fyrir sÚrstakri leyfisme­fer­ mßla.

95. gr.

(1) SambandsrÝki­ setur ß stofn sambandsdˇmstˇl, stjˇrnsřsludˇmstˇl sambandsrÝkisins, fjßrmßladˇmstˇl sambandsrÝkisins, vinnumßladˇmstˇl sambandsrÝkisins og fÚlagsmßladˇmstˇl sambandsrÝkisins sem Š­stu dˇmstˇla ß svi­um almennra mßla, stjˇrnsřslu, fjßrmßla, vinnumßla og fÚlagsmßla.

(2) Sß rß­herra sambandsrÝkisins sem ßbyrg­ ber ß vi­komandi mßlasvi­i, ßkve­ur skipun dˇmara vi­ ■essa dˇmstˇla ßsamt umsagnarnefnd dˇmara sem skipu­ er ■eim rß­herrum sambandslandanna sem ßbyrg­ bera ß vi­komandi mßlasvi­i og jafnm÷rgum me­limum sem kosnir eru af sambands■inginu.

(3) Til a­ tryggja samrŠmdar dˇmsni­urst÷­ur skal mynda sameiginlega dˇmnefnd ■eirra dˇmstˇla sem taldir eru Ý 1. mgr. Um nßnari ˙tfŠrslu skal ßkve­i­ me­ sambandsl÷gum.

96. gr.

(1) SambandsrÝki­ getur sett upp sambandsdˇmstˇl fyrir mßlefni sem var­a rÚttarvernd Ý atvinnurekstri.

(2) SambandsrÝki­ getur sett upp sakamßladˇmstˇla hersins sem sambandsdˇmstˇla. Ůeir hafa dˇmsvald a­eins ■egar varnarßstand rÝkir og einnig yfir li­sm÷nnum hersins sem gegna her■jˇnustu erlendis e­a um bor­ Ý herskipum. Um nßnari ˙tfŠrslu skal ßkve­i­ Ý sambandsl÷gum. Ůessir dˇmstˇlar heyra undir starfsvi­ dˇmsmßlarß­herra sambandsrÝkisins. Ůeir dˇmarar sem starfa vi­ ■ß Ý fullu starfi skulu fullnŠgja ■eim hŠfiskr÷fum sem ger­ar eru til skipunar Ý dˇmaraembŠtti.

(3) Ă­sti dˇmstˇll ■eirra dˇmstˇla sem tilgreindir eru Ý 1. og 2. mgr. er sambandsdˇmstˇllinn.

(4) SambandsrÝki­ getur sett upp sambandsdˇmstˇla fyrir opinbera embŠttismenn sem l˙ta opinberum rÚtti, til a­ fella ˙rskur­i Ý agamßlum og kv÷rtunarmßlum.

(5) Me­ sambandsl÷gum mß, a­ fengnu sam■ykki sambandsrß­sins, gera rß­ fyrir a­ dˇmstˇlar sambandslandanna fari me­ dˇmsvald sambandsrÝkisins Ý sakamßlum ß ■eim mßlasvi­um sem tilgreind eru Ý 1. mgr. 26. gr. e­a sem var­a varnir rÝkisins.

97. gr.

(1) Dˇmarar eru sjßlfstŠ­ir og a­eins hß­ir l÷gunum.

(2) Dˇmurum, sem hafa dˇmst÷rf a­ a­alstarfi og eru Švirß­nir Ý dˇmarast÷­ur, mß ekki veita lausn frß st÷rfum gegn vilja sÝnum ß­ur en starfstÝmi ■eirra rennur ˙t nÚ heldur mß vÝkja ■eim endanlega e­a tÝmabundi­ ˙r starfi nÚ setja ■ß Ý anna­ starf e­a Ý helgan stein nema me­ dˇmi og skulu til ■ess liggja ßstŠ­ur sem tilgreindar eru Ý l÷gum og sÚ ■ß fari­ eftir formsreglum sem ßkve­nar eru Ý l÷gum. Me­ l÷gunum mß setja aldursm÷rk sem segja til um ■a­ hvenŠr veita mß Švirß­num dˇmurum lausn ˙r embŠtti s÷kum aldurs. SÚ skipulagi dˇmstˇla breytt e­a umdŠmum ■eirra mß fŠra dˇmara Ý annan dˇmstˇl e­a vÝkja ■eim ˙r embŠtti, en ■ˇ a­ ■vÝ tilskildu a­ ■eir haldi ˇskertum launum.

98. gr.

(1) RÚttarsta­a dˇmara sambandsrÝkisins skal ßkve­in me­ sÚrst÷kum sambandsl÷gum.

(2) Brjˇti dˇmari sambandsrÝkisins Ý embŠtti e­a utan embŠttis gegn meginreglum Grundvallarlaganna e­a gegn stjˇrnskipunarl÷gum sambandslands, ■ß getur stjˇrnlagadˇmstˇll sambandsrÝkisins me­ tveim ■ri­ju hlutum atkvŠ­a mŠlt svo fyrir, krefjist sambands■ingi­ ■ess, a­ dˇmarinn ver­i fŠr­ur Ý anna­ embŠtti e­a Ý helgan stein. SÚ um ßsetningsbrot a­ rŠ­a mß ßkve­a a­ honum ver­i viki­ ˙r embŠtti.

(3) Kve­a skal ß um rÚttarst÷­u dˇmara Ý sambandsl÷ndunum me­ sÚrst÷kum landsl÷gum. SambandsrÝki­ getur sett rammaßkvŠ­i, svo fremi sem 4. mgr. 74. greinar a. kve­ur ekki ß um anna­.

(4) Sambandsl÷ndin geta ßkve­i­, a­ dˇmsmßlarßherra sambandslandsins skuli, ßsamt dˇmaravalnefnd, ßkve­a tilnefningu dˇmara Ý embŠtti.

(5) Sambandsl÷ndin geta sett reglur um landsdˇmara sem eru sambŠrilegar vi­ 2. mgr. ■essarar greinar. Ůa­ skal ■ˇ engin ßhrif hafa ß gildandi stjˇrnlagarÚtt sambandslandsins. Stjˇrnlagadˇmstˇll sambandsrÝkisins dŠmir um ßkŠrur ß hendur dˇmara.

99. gr.

Me­ l÷gum sambandslands mß fela stjˇrnlagadˇmstˇli sambandsrÝkisins a­ skera ˙r um stjˇrnlagaßgreining innan sambandslands; fela mß ■eim Š­stu dˇmstˇlum sem tilgreindir eru Ý 1. mgr. 95. gr. a­ kve­a upp loka˙rskur­ Ý mßlum sem var­a beitingu landsrÚttar.

100 gr.

(1) Telji dˇmstˇll l÷g brjˇta gegn stjˇrnarskrßnni, skal fresta mßlsme­fer­ og leita ˙rskur­ar, sÚ um brot gegn stjˇrnl÷gum sambandslands a­ rŠ­a, ■ess dˇmstˇls sambandslandsins sem fjallar um stjˇrnlagaßgreining, e­a stjˇrnlagadˇmstˇls sambandsrÝkisins sÚ um brot gegn Grundvallarl÷gunum a­ rŠ­a. Ůetta gildir einnig ef um ■a­ er a­ rŠ­a a­ l÷g sambandslandsins brjˇti gegn ■essum Grundvallarl÷gum e­a ef l÷g sambandslandsins og sambandsrÝkisins fß ekki samrřmst.

(2) Leiki vafi ß ■vÝ Ý dˇmsmßli, hvort ßkvŠ­i ■jˇ­arÚttar sÚu hluti sambandsrÚttar og hvort ■au lei­i beint af sÚr rÚttindi og skyldur fyrir einstaklinga (25. gr.), skal dˇmstˇllinn leita eftir ˙rskur­i stjˇrnlagadˇmstˇlsins.

(3) Ătli stjˇrnlagadˇmstˇll sambandslands a­ vÝkja frß dˇmi stjˇrnlagadˇmstˇls sambandsrÝkisins e­a stjˇrnlagadˇmstˇls annars sambandslands Ý t˙lkun Grundvallarlaganna, ber honum a­ leita eftir ˙rskur­i stjˇrnlagadˇmstˇls sambandsrÝkisins.

101. gr.

(1) Dˇmstˇlar um einst÷k mßl skulu ˇheimilir. Engan mß fŠra undan valdsvi­i ■ess dˇmara sem honum ber a­ l÷gum.

(2) Dˇmstˇla um sÚrst÷k efnissvi­ mß a­eins setja ß laggirnar me­ l÷gum.

102. gr.

Dau­arefsing er afnumin.

103. gr.

(1) Fyrir dˇmi skal hver ma­ur eiga rÚtt ß ■vÝ a­ hlřtt sÚ ß mßl hans me­ l÷gformlegum hŠtti.

(2) Ekki mß refsa fyrir verkna­ nema hann hafi veri­ refsiver­ur a­ l÷gum ß­ur en hann var framinn.

(3) Engum mß refsa oftar en einu sinni fyrir sama verkna­ ß grundvelli almennra hegningarlaga.

104. gr.

(1) Frelsi manna mß a­eins takmarka ß grundvelli formlegra laga og a­eins a­ teknu tilliti til ■eirra formreglna sem ■ar er mŠlt fyrir um. Ekki mß beita handtekna menn illri me­fer­, hvorki andlega nÚ lÝkamlega.

(2) A­eins dˇmari sker ˙r um heimild til frelsissviptingar og hversu lengi h˙n skuli standa. Ef frelsissvipting er ekki bygg­ ß ßkv÷r­un dˇmara skal tafarlaust leita dˇms˙rskur­ar. L÷greglan mß ekki Ý krafti valds sÝns halda neinum Ý v÷rslu sinni lengur en til loka nŠsta dags eftir a­ handtakan fˇr fram. Um nßnari ˙tfŠrslu skal ßkve­a me­ l÷gum.

(3) Hvern sem handtekinn hefur veri­ tÝmabundi­ vegna gruns um refsiver­an verkna­ skal ekki sÝ­ar en daginn eftir handt÷ku fŠra fyrir dˇmara sem ß a­ tilkynna honum ßstŠ­ur handt÷kunnar, yfirheyra hann og gefa honum tŠkifŠri til andmŠla. Dˇmarinn skal tafarlaust anna­ hvort gefa ˙t skriflega og r÷kstudda var­haldsskipun e­a skipa svo fyrir a­ hann skuli leystur ˙r haldi.

(4) Greina skal Šttingja e­a einhverjum sem nřtur tr˙na­artrausts hins handtekna tafarlaust frß hverjum dˇms˙rskur­i sem hefur a­ geyma fyrirmŠli um frelsissviptingu e­a framlengingu frelsissviptingar.
á

X. Fjßrmßl rÝkisins

Gr. 104 a(1) SambandsrÝkin og sambandsl÷ndin skulu hvert Ý sÝnu lagi bera ■ann ˙tgjaldakostna­ sem hlřst af framkvŠmd ■eirra verkefna sem ■eim eru Štlu­, svo fremi sem ■essi Grundvallarl÷g kve­a ekki ß um anna­.(2) Starfi sambandsl÷ndin Ý umbo­i sambandsrÝkisins, skal sambandsrÝki­ bera ■au ˙tgj÷ld sem ■ar af lei­ir.

(3) ═ sambandsl÷gum, ■ar sem gert er rß­ fyrir fjßrframl÷gum og sambandsl÷ndin eiga a­ sjß um framkvŠmdina, mß ßkve­a a­ sambandsrÝki­ beri a­ ÷llu leyti e­a a­ hluta til kostna­inn af fjßrframl÷gunum. SÚ Ý l÷gunum ßkve­i­ a­ sambandsrÝki­ beri helming ˙tgjaldakostna­arins e­a meira, ver­a l÷gin framkvŠmd Ý umbo­i sambandsrÝkisins. SÚ Ý l÷gunum ßkve­i­ a­ sambandsl÷ndin beri fjˇr­ung ˙tgjaldanna e­a meira ■arf sam■ykkis sambandsrß­sins.

(4) SambandsrÝki­ getur tryggt sambandsl÷ndunum fjßrhagsa­sto­ til sÚrstaklega mikilvŠgra fjßrfestinga Ý sambandsl÷ndum og sveitarfÚl÷gum (samt÷kum sveitarfÚlaga), sÚu ■Šr nau­synlegar til a­ koma Ý veg fyrir a­ efnahagsjafnvŠgi raskist e­a til a­ jafna mismun ß fjßrhagsgetu ß sambandssvŠ­inu e­a til a­ stu­la a­ hagvexti. Um nßnari ˙tfŠrslu, sÚrstaklega hva­ var­ar ■Šr tegundir fjßrfestinga sem styrkja skal, skal ßkve­a anna­ hvort me­ sambandsl÷gum sem ■urfa sam■ykkis sambandsrß­sins e­a Ý stjˇrnsřslulegu samkomulagi ß grundvelli fjßrlaga sambandsrÝkisins.

(5) SambandsrÝki­ og sambandsl÷ndin skulu bera kostna­ af ■eim stjˇrnsřslu˙tgj÷ldum sem hljˇtast af stofnunum ■eirra og bera gagnkvŠma ßbyrg­ ß a­ stjˇrnsřsla ver­i eins og til er Štlast. Um nßnari ˙tfŠrslu skal ßkve­a Ý sambandsl÷gum sem ■urfa sam■ykkis sambandsrß­sins.

105. gr.

(1) SambandsrÝki­ hefur eitt rÚtt til lagasetningar um tolla og rÝkiseinokun.

(2) SambandsrÝki­ hefur forgangsrÚtt til lagsetningar um a­ra skatta, ■egar ■a­ ß rÚtt ß ■essum skatttekjum a­ ÷llu leyti e­a a­ hluta e­a ■egar skilyr­i 2. mgr. 72. gr. eru fyrir hendi.

(2a) Sambandsl÷ndin hafa vald til lagasetningar um sta­bundna neyslu- og ˙tgjaldaskatta, svo fremi sem ■eir svari ekki til skatta sem ßkve­nir eru me­ sambandsl÷gum.

(3) Sambandsl÷g um skatta sem ganga a­ ÷llu leyti e­a a­ hluta til sambandslandanna e­a sveitarfÚlaga (samtaka sveitarfÚlaga) ■urfa sam■ykkis sambandsrß­sins.

106. gr.

(1) Tekjur vegna rÝkiseinokunar og tekjur af eftirt÷ldum sk÷ttum ganga til sambandsrÝkisins:

1. tollar,

2. neysluskattar, svo fremi sem ■eir ganga ekki til sambandslandanna samkvŠmt 2. mgr., sameiginlega til sambandsrÝkisins og sambandslandanna samkvŠmt 3. mgr. e­a til sveitarfÚlaganna samkvŠmt 6. mgr.,

3. skatta ß landflutninga,

4. skatta ß fjßrmagnsvi­skipti, tryggingaskattar og vÝxilskattur,

5. eignagj÷ld sem l÷g­ eru ß einu sinni og j÷fnunargj÷ld sem l÷g­ eru ß samkvŠmt l÷gum um j÷fnun byr­a,

6. vi­bˇtarßl÷gur ß tekjuskatt einstaklinga og ß tekjuskatt l÷ga­ila,

7. Skattlagning sem lei­ir af reglum Evrˇpubandalaganna.

(2) Eftirtaldar skatttekjur ganga til sambandslandanna:

1. eignarskattur,

2. erf­askattur,

3. bifrei­askattur,

4. skattar ß vi­skipti, svo fremi sem ■eir gangi ekki til sambandsrÝkisins samkvŠmt 1. mgr. e­a sameiginlega til sambandsrÝkisins og sambandslandanna samkvŠmt 3. mgr.,

5. bjˇrskattur

6. ßl÷gur ß spilavÝti.

(3) Tekjur af tekjuskatti einstaklinga, tekjuskatti l÷ga­ila og vir­isaukaskatti ganga til sambandsrÝkisins og sambandslandanna sameiginlega (sameiginlegir skattar), svo fremi sem tekjur af tekjuskatti einstaklinga ganga ekki til sveitarfÚlaganna samkvŠmt 5. mgr. Tekjum af tekjuskatti einstaklinga og tekjuskatti l÷ga­ila deila sambandsrÝki­ og sambandsl÷ndin me­ sÚr til helminga. Hlutur sambandsrÝkisins og sambandslandanna Ý vir­isaukaskatti skal ßkve­inn me­ sambandsl÷gum sem ■urfa sam■ykkis sambandsrß­sins. S˙ ßkv÷r­un skal byggja ß eftirt÷ldum meginreglum:

1. SambandsrÝki­ og sambandsl÷ndin eiga jafnar kr÷fur til grei­slu nau­synlegra ˙tgjalda innan marka tekjuinnstreymis. Jafnframt skal umfang ˙tgjaldanna ßkvar­ast me­ tilliti til langtÝma fjßrhagsߊtlunar.

2. Grei­slu■÷rf sambandsrÝkisins og sambandslandanna skal samrŠmd, ■annig a­ e­lilegt jafnvŠgi nßist, komi­ ver­i Ý veg fyrir ofsk÷ttun og tryggt ver­i a­ sem mest samrŠmi sÚ Ý lÝfsskilyr­um ß sambandssvŠ­inu.

(4) Hlutur sambandsrÝkisins og sambandslandanna Ý vir­isaukaskatti skal ßkve­inn a­ nřju ef hlutfall tekna og ˙tgjalda sambandsrÝkisins og sambandslandanna breytist verulega. Ef vi­bˇtar˙tgj÷ld eru l÷g­ ß sambandsl÷ndin me­ sambandsl÷gum e­a ■au svipt tekjum, ■ß mß me­ sambandsl÷gum, sem ■urfa sam■ykkis sambandsrß­sins, jafna vi­bˇtarßl÷gunar me­ fjßrveitingum sambandrÝkisins ef ■Šr var a­eins um skamma hrÝ­. ═ l÷gunum skal ßkve­a meginreglur um ˙treikning fjßrveitinganna og um skiptingu ■eirra milli sambandslandanna.

(5) Sambandsl÷ndin skulu grei­a sveitarfÚl÷gunum hluta tekna sinna af tekjuskatti einstaklinga ß grundvelli ■ess tekjuskatts sem Ýb˙ar sveitarfÚlaganna grei­a. Um nßnari ˙tfŠrslu skal ßkve­a me­ sambandsl÷gum, sem ■urfa sam■ykkis sambandsrß­sins. ═ l÷gunum mß ßkve­a a­ sveitarfÚl÷gin ßkvar­i ßlagningarprˇsentuna fyrir sinn hluta skattsins.

(6) Tekjur af eignarhaldssk÷ttum ganga til sveitarfÚlaga, tekjur af sta­bundnum neyslu- og ˙tgjaldask÷ttum ganga til sveitarfÚlaga e­a til samtaka sveitarfÚlaga eftir ■vÝ sem kve­i­ er ß um Ý l÷ggj÷f sambandslanda. SveitarfÚl÷gunum skal veita rÚtt til ■ess a­ ßkvar­a ßlagningaprˇsentu eignarhaldsskatta innan marka laganna. SÚu engin sveitarfÚl÷g Ý sambandslandi skulu tekjur af eignarhaldssk÷ttum og af sta­bundnum neyslu- og ˙tgjaldask÷ttum ganga til sambandslandsins. SambandsrÝki­ og sambandsl÷ndin geta me­ millifŠrslu fengi­ hlutdeild Ý tekjum af fyrirtŠkjaskatti. Nßnari ˙tfŠrslu um millifŠrsluna skal ßkve­a me­ sambandsl÷gum sem ■urfa sam■ykkis sambandsrß­sins. Eftir ■vÝ sem kve­i­ er ß um Ý l÷ggj÷f sambandslanda mß leggja eignarhaldsskatta og hlut sveitarfÚlaganna Ý tekjuskattstekjum til grundvallar ˙treikingi millifŠrslunnar.

(7) Af hlut sambandslandanna Ý heildartekjum af sameiginlegum sk÷ttum skal viss hundra­shluti, sem ßkve­inn er Ý l÷ggj÷f sambandslandsins, renna Ý heild til sveitarfÚl÷ganna og samtaka sveitarfÚlaga. A­ ÷­ru leyti skal me­ l÷ggj÷f sambandslanda ßkve­a, hvort og a­ hve miklum hluta skatttekjur sambandslandanna renna til sveitarfÚlaganna (samtaka sveitarfÚlaga).

(8) Lßti sambandsrÝki­ Ý einst÷kum sambandsl÷ndum e­a sveitarfÚl÷gum (samt÷kum sveitarfÚlaga) koma ß fˇt sÚrst÷kum stofnunum sem valda ■essum sambandsl÷ndum e­a sveitarfÚl÷gum (samt÷kum sveitarfÚlaga) auknum ˙tgj÷ldum e­a minni tekjum (sÚrst÷kum byr­um) skal sambandsrÝki­ tryggja nau­synlegar bŠtur, ef og svo fremi sem ekki er hŠgt a­ Štlast til ■ess a­ sambandsl÷ndin e­a sveitarfÚl÷gin (samt÷k sveitarfÚlaga) beri ■essar sÚrst÷ku byr­ar. Vi­ ˙thlutun bˇtanna skal taka tillit til ska­abˇtagrei­slna til ■ri­ja a­ila og fjßrhagslegs ßvinnings sem sambandsl÷ndin e­a sveitarfÚl÷gin (samt÷k sveitarfÚlaga) hljˇta af ■essum stofnunum.

(9) Hva­ var­ar ■essa grein skulu tekjur og ˙tgj÷ld sveitarfÚlaga (samtaka sveitarfÚlaga) einnig teljast tekjur og ˙tgj÷ld sambandslandanna.
Gr. 106 a(1) Frß og me­ 1. jan˙ar 1996 eiga sambandsl÷ndin tilkall til hluta skatttekna sambandsrÝkisins vegna kostna­ar vi­ almenningssamg÷ngur. Um nßnari ˙tfŠrslu skal ßkve­a me­ sambandsl÷gum sem ■urfa sam■ykkis sambandsrß­sins. Ekki skal taka tillit til fjßrframlagsins samkvŠmt 1. mßlsl. vi­ ˙treikning ß fjßrhagsgetu samkvŠmt 2. mgr. 107. gr.107. gr.

(1) Tekjur af sk÷ttum sambandslanda og hlutur sambandslandanna Ý tekjum af tekjuskatti einstaklinga og tekjuskatti l÷ga­ila ganga til einstakra sambandslanda, svo fremi sem skattarnir eru innheimtir af fjßrmßlastjˇrnv÷ldum ß landsvŠ­i ■eirra (sta­bundnar tekjur). Var­andi tekjuskatt l÷ga­ila og launaskatt skal me­ sambandsl÷gum, sem ■urfa sam■ykkis sambandsrß­sins, setja nßnari ßkvŠ­i um bŠ­i afm÷rkun og um e­li og umfang skiptingar ß sta­bundnum tekjum. Me­ l÷gunum mß einnig setja ßkvŠ­i um afm÷rkun og skiptingu sta­bundinna tekna af ÷­rum sk÷ttum. Hlutur sambandslandanna Ý vir­isaukaskattstekjum gengur til einstakra sambandslanda Ý hlutfalli vi­ Ýb˙at÷lu ■eirra; me­ sambandsl÷gum sem ■urfa sam■ykkis sambandsrß­sins mß gera rß­ fyrir vi­bˇtarhlut, sem ekki er ■ˇ meiri en fjˇr­ungur af hlut sambandslandsins, fyrir ■au sambandsl÷nd ■ar sem tekjur ß Ýb˙a af sk÷ttum sambandslandsins og af tekjuskatti einstaklinga og af tekjuskatti l÷ga­ila eru undir me­altali allra sambandslandanna samanlagt.

(2) Me­ l÷gum skal tryggja, a­ mismunandi fjßrhagsgeta sambandslandanna sÚ j÷fnu­ me­ sanngj÷rnum hŠtti; skal ■ß taka tillit til fjßrhagsgetu og fjßr■arfar sveitarfÚlaganna (samtaka sveitarfÚlaga). ┴kve­a skal Ý l÷gunum skilyr­i um kr÷fur ■eirra sambandslanda til j÷fnunargrei­slna, sem rÚtt eiga ß j÷fnunargrei­slum, og um j÷fnunarskuldbindingar ■eirra sambandslanda, sem skuldbundin eru til a­ inna af hendi j÷fnunargrei­slur, og einnig vi­mi­anir fyrir upphŠ­ j÷fnunargrei­slanna. Me­ l÷gunum mß einnig ßkve­a a­ sambandsrÝki­ skuli tryggja fÚlitlum sambandsl÷ndum framl÷g ˙r eigin sjˇ­i til grei­slu ■ess sem ß vantar af almennri fjßr■÷rf ■eirra (aukaframl÷g).

108. gr.

(1) Fjßrmßlastjˇrnv÷ld sambandsrÝkisins fara me­ yfirstjˇrn tolla, rÝkiseinokunar, neysluskatta sambandsrÝkisins, ■.ß m. vir­isaukaskatts af innflutningi, og gjalda sem l÷g­ eru ß vegna reglna Evrˇpubandalaganna. Skipulag ■essara stjˇrnvalda skal ßkve­a me­ sambandsl÷gum. Yfirmenn stjˇrnvalda ß millistjˇrnstigi skulu skipa­ir Ý samvinnu vi­ landsstjˇrnirnar.

(2) Fjßrmßlastjˇrnv÷ld sambandslandanna fara me­ yfirstjˇrn annarra skatta. Skipulag ■essara stjˇrnvalda og samrŠmda menntun embŠttismanna mß ßkve­a me­ sambandsl÷gum a­ fengnu sam■ykki sambandsrß­sins. Yfirmenn stjˇrnvalda ß millistjˇrnstigi skulu skipa­ir Ý samrß­i vi­ sambandsstjˇrnina.

(3) Fari fjßrmßlstjˇrnv÷ld sambandslandanna me­ yfirstjˇrn skatta, sem renna a­ ÷llu leyti e­a a­ hluta til sambandsrÝkisins, ■ß starfa ■au Ý umbo­i sambandsrÝkisins. 3. og 4. mgr. 85. gr. gilda me­ ■eirri breytingu, a­ Ý sta­ sambandsstjˇrnarinnar komi fjßrmßlarß­herra sambandsrÝkisins.

(4) Me­ sambandsl÷gum, sem ■urfa sam■ykkis sambandsrß­sins, mß gera rß­ fyrir samvinnu fjßrmßlastjˇrnvalda sambandsrÝkisins og sambandslandanna vi­ yfirstjˇrn skattamßla og einnig a­ fjßrmßlastjˇrnv÷ld sambandslandanna fari me­ yfirstjˇrn skatta sem falla undir 1. mgr. og a­ fjßrmßlastjˇrnv÷ld sambandsrÝkisins fari me­ yfirstjˇrn annarra skatta, ef og svo fremi sem ■a­ bŠtir e­a au­veldar framkvŠmd skattalaga verulega. Fyrir skatta sem renna ˇskiptir til sveitarfÚlaganna (samtaka sveitarfÚlaga) mega sambandsl÷ndin a­ ÷llu leyti e­a a­ hluta framselja yfirstjˇrn ■ß, sem heyrir undir fjßrmßlastjˇrnv÷ld sambandslandanna, til sveitarfÚlaganna (samtaka sveitarfÚlaga).

(5) Me­ sambandsl÷gum skal ßkve­a starfshŠtti ■ß sem fjßrmßlastjˇrnv÷ld sambandsrÝkisins skulu vi­hafa. Me­ sambandsl÷gum mß a­ fengnu sam■ykki sambandsrß­sins ßkve­a starfshŠtti ■ß sem fjßrmßlastjˇrnv÷ld sambandslandanna og, ef um er a­ rŠ­a ■au tilvik sem gert er rß­ fyrir Ý 2. mßlsl. 4. mgr., sveitarfÚl÷gin (samt÷k sveitarfÚlaga) skulu vi­ hafa.

(6) Me­ sambandsl÷gum skal setja samrŠmdar reglur um l÷gs÷gu var­andi fjßrhagsmßlefni.

(7) Sambandsstjˇrninni skal heimilt a­ gefa ˙t almennar stjˇrnsřslureglur a­ fengnu sam■ykki sambandsrß­sins og svo fremi sem stjˇrnsřslan hvÝlir ß her­um fjßrmßlstjˇrnvalda sambandslandanna e­a ß her­um sveitarfÚlaganna (samtaka sveitarfÚlaga).

109. gr.

(1) SambandsrÝki­ og sambandsl÷ndin skulu vera sjßlfstŠ­ og ˇhß­ hvert ÷­ru Ý stjˇrn fjßrmßla.

(2) ═ fjßrmßlastjˇrn skulu sambandsrÝki­ og sambandsl÷ndin taka tillit til ■ess sem heildarjafnvŠgi Ý efnahagsmßlum krefst.

(3) Me­ sambandsl÷gum, sem ■urfa sam■ykkis sambandsrß­sins, mß setja grundvallarreglur sem gilda sameiginlega fyrir sambandsrÝki­ og sambandsl÷ndin um fjßrl÷g, um a­ vi­ fjßrlagager­ sÚ teki­ mi­ af horfum Ý efnahagsmßlum og um fjßrhagsߊtlun til margra ßra.

(4) Til a­ koma Ý veg fyrir a­ heildarjafnvŠgi efnahagslÝfsins raskist mß me­ sambandsl÷gum, sem ■urfa sam■ykkis sambandsrß­sins, setja reglur um

1. hßmarksupphŠ­, skilyr­i og tÝmasetningu ß lßnt÷kum opinberra stofnanna, hvort sem ■Šr starfa ß tilteknum svŠ­um e­a a­ tilteknum mßlefnum og

2. skuldbindingu sambandsrÝkisins og sambandslandanna til a­ vera me­ vaxtalausa inneign hjß Sambandsbanka Ůřska Sambandslř­veldisins (hallaj÷fnunarsjˇ­ur).

A­eins sambandsstjˇrninni mß veita heimild til a­ gefa ˙t regluger­ir. Regluger­ir ■urfa sam■ykkis sambandsrß­sins. ŮŠr skal nema ˙r gildi svo fremi sem sambands■ingi­ krefst ■ess; um nßnari ˙tfŠrslu skal ßkve­a me­ sambandsl÷gum.

110. gr.

(1) Fjßrhagsߊtlun hefur a­ geyma greinarger­ um allar tekjur og ˙tgj÷ld sambandsrÝkisins; hva­ snertir fyrirtŠki sambandsrÝkisins og sÚrstaka sjˇ­i ■arf a­eins a­ gera grein fyrir fjßrveitingum til ■eirra e­a grei­slum frß ■eim. Tekjur og ˙tgj÷ld ß fjßrhagsߊtlun skulu vera Ý jafnvŠgi.

(2) Fjßrhagsߊtlun skal, a­greint eftir ßrum, ßkve­in me­ fjßrl÷gum fyrir eitt e­a fleiri fjßrhagsßr ß­ur en fyrsta fjßrhagsßri­ hefst. Gera mß rß­ fyrir a­ hluti fjßrhagsߊtlunarinnar gildi fyrir mismunandi tÝmabil, a­greint eftir fjßrhagsßrum.

(3) Frumvarp til laga samkvŠmt 1. mßlsl. 2. mgr. og frumv÷rp til breytinga ß fjßrhagsߊtlun og fjßrl÷gum skulu samtÝmis l÷g­ fram Ý sambands■inginu og sambandsrß­inu; sambandsrß­i­ skal hafa rÚtt til ■ess a­ taka afst÷­u til frumvarpanna innan sex vikna, en innan ■riggja vikna ef um frumvarp til breytinga ß l÷gum er a­ rŠ­a.

(4) ═ fjßrl÷gum mega a­eins vera ßkvŠ­i um tekjur og gj÷ld sambandsrÝkisins ß ■vÝ tÝmabili sem fjßrl÷gin eru sam■ykkt fyrir. ═ fjßrl÷gum mß kve­a ß um a­ ßkvŠ­i ■eirra falli ekki ˙r gildi fyrr en nŠstu fjßrl÷g hafa veri­ birt, e­a sÝ­ar me­ heimild samkvŠmt 115. gr.

111. gr.

(1) Ef fjßrhagsߊtlun fyrir nŠsta ßr hefur ekki veri­ ßkve­in me­ l÷gum vi­ lok fjßrhagsßrs skal sambandsstjˇrninni heimilt a­ inna af hendi ÷ll ˙tgj÷ld sem nau­synleg eru ■ar til h˙n hefur teki­ gildi,

a) til a­ halda uppi starfsemi l÷gmŠtra stofnana og framkvŠma ■Šr rß­stafanir sem ßkve­nar hafa veri­ me­ l÷gum,

b) til a­ uppfylla ■Šr skuldbindingar sem sambandsrÝki­ hefur gengist undir l÷gum samkvŠmt,

c) til a­ tryggja a­ mannvirkjager­, fjßrm÷gnun verkefna og ÷­rum framl÷gum ver­i haldi­ ßfram, e­a a­sto­ Ý ■essu skyni svo fremi sem fjßrmagni hafi ■egar veri­ veitt til ■ess ß fjßrhagsߊtlun fyrra ßrs.

(2) Svo fremi sem tekjur af sk÷ttum, ßl÷gum og ÷­rum tekjulindum e­a rekstrarafgangi fyrirtŠkja sem grundvalla­ar eru ß sÚrst÷kum l÷gum nŠgi ekki til grei­slu ˙tgjalda samkvŠmt 1. mgr., mß sambandsstjˇrnin afla ■ess fjßrmagns sem ■÷rf krefur til a­ halda efnahagsstarfseminni gangandi, allt a­ fjˇr­ungi ■eirrar upphŠ­ar sem var ni­urst÷­utala sÝ­ustu fjßrhagsߊtlunar.

112. gr.

┌tgj÷ld sem fara fram ˙r fjßrhagsߊtlun e­a eru utan fjßrhagsߊtlunar ■urfa sam■ykkis fjßrmßlarß­herra sambandsrÝkisins. Ůau mß a­eins heimila ef um ˇfyrirsjßanlegar og ˇhjßkvŠmilegar ■arfir er a­ rŠ­a. Um nßnari ˙tfŠrslu mß ßkve­a me­ sambandsl÷gum.

113. gr.

(1) Sam■ykkis rÝkisstjˇrnar sambandsrÝkisins ■arf fyrir l÷gum sem hŠkka ■ß ˙tgjaldali­i ß fjßrhagsߊtluninni sem rÝkisstjˇrnin hefur lagt til e­a sem fela Ý sÚr nřja ˙tgjaldali­i e­a hafa ■ß Ý f÷r me­ sÚr Ý framtÝ­inni. Sama gildir um l÷g sem fela Ý sÚr tekjulŠkkun e­a hafa hana Ý f÷r me­ sÚr Ý framtÝ­inni. RÝkisstjˇrn sambandsrÝkisins getur krafist ■ess, a­ sambands■ingi­ fresti atkvŠ­agrei­slu um slÝk l÷g. ═ ■vÝ tilviki skal rÝkisstjˇrn sambandsrÝkisins tilkynna sambands■inginu afst÷­u sÝna innan sex vikna.

(2) RÝkisstjˇrn sambandsrÝkisins getur, innan fj÷gurra vikna eftir a­ sambands■ingi­ hefur sam■ykkt l÷gin, krafist ■ess a­ sambands■ingi­ grei­i aftur atkvŠ­i um frumvarpi­. (3) Hafi l÷gin teki­ gildi samkvŠmt 78. gr. getur rÝkisstjˇrn sambandsrÝkisins a­eins neita­ a­ gefa sam■ykki sitt innan sex vikna og ■ß a­eins hafi h˙n fyrst sett af sta­ mßlsme­fer­ samkvŠmt 3. og 4. mßlsl. 1. mgr. e­a samkvŠmt 2. mgr. A­ ˙trunnum ■essum fresti skal svo gilda sem sam■ykki­ hafi veri­ veitt.

114. gr.

(1) Fjßrmßlarß­herra sambandsrÝkisins skal, fyrir h÷nd rÝkisstjˇrnarinnar, leggja fyrir sambands■ingi­ og sambandsrß­i­ til sam■ykktar reikning yfir allar tekjur og gj÷ld og einnig yfir eignir og skuldir ß yfirstandandi fjßrhagsßri.

(2) Endursko­unarskrifstofa sambandsrÝkisins, en me­limir hennar njˇta sjßlfstŠ­is sem dˇmarar, skal endursko­a reikninginn og fjßrmßla- og efnahagsstjˇrn me­ tilliti til hagkvŠmni og rÚttleika. H˙n skal ßrlega gefa skřrslu beint til rÝkisstjˇrnar sambandsrÝkisins og einnig til sambands■ingsins og til sambandsrß­sins. A­ ÷­ru leyti eru heimildir endursko­unarskrifstofu sambandsrÝkisins ßkve­nar me­ sambandsl÷gum.

115. gr.

(1) Fyrir lßnt÷kur og ßbyrg­ir, tryggingar og a­rar skuldbindingar sem geta haft Ý f÷r me­ sÚr ˙tgj÷ld ß komandi fjßrhagsßrum ■arf heimild Ý sambandsl÷gum ■ar sem hßmarksupphŠ­ er ßkve­in e­a ˙treiknanleg. Tekjur, sem fengnar eru me­ lßnum, mega ekki nema hŠrri fjßrhŠ­ en gert er rß­ fyrir ß fjßrhagsߊtlun a­ fari Ý fjßrfestingar˙tgj÷ld; undantekningar skulu a­eins heimilar til a­ koma Ý veg fyrir a­ heildarjafnvŠgi efnahagsmßla raskist. Um nßnari ˙tfŠrslu skal ßkve­a me­ sambandsl÷gum.

(2) Hva­ snertir sÚreignir sambandsrÝkisins mß me­ sambandsl÷gum veita undantekningar frß 1. mgr.
Xa. Varnarßstand
Gr. 115 a(1) ┴kv÷r­un um a­ ger­ hafi veri­ vopnu­ ßrßs ß landsvŠ­i sambandsrÝkisins e­a a­ slÝk ßrßs sÚ yfirvofandi (varnarßstand), tekur sambands■ingi­ a­ fengnu sam■ykki sambandsrß­sins. ┴kv÷r­un skal tekin a­ bei­ni rÝkisstjˇrnar sambandsrÝkisins og ■arf til tvo ■ri­ju hluta greiddra atkvŠ­a frß a­ minnsta kosti meirihluta ■ingmanna sambands■ingsins.(2) SÚ ßstandi­ ■ess e­lis a­ ˇhjßkvŠmilegt sÚ a­ grÝpa ■egar Ý sta­ til a­ger­a og standi ˇyfirstÝganlegar hindranir Ý vegi fyrir ■vÝ a­ sambands■ingi­ komi saman Ý tÝma e­a ef ßkv÷r­unarbŠr meirihluti er ekki fyrir hendi, ■ß skal sameiginlega nefndin taka ■essa ßkv÷r­un me­ tveim ■ri­ju greiddra atkvŠ­a frß a­ minnsta kosti meirihluta nefndarmanna.

(3) ┴kv÷r­unina skal forseti Sambandslř­veldisins tilkynna Ý L÷gbirtingarbla­i Sambandslř­veldisins samkvŠmt 82. gr. SÚ ■a­ ekki m÷gulegt Ý tÝma skal tilkynningin ger­ ß annan hßtt; hana ber sÝ­an a­ birta Ý L÷gbirtingarbla­i Sambandslř­veldisins jafnskjˇtt og a­stŠ­ur leyfa.

(4) SÚ ger­ vopnu­ ßrßs ß landsvŠ­i Sambandslř­veldisins og sÚu tilskildar stjˇrnstofnanir ˇfŠrar um a­ taka ■egar Ý sta­ ßkv÷r­un samkvŠmt 1. mßlsl. 1. mgr., ■ß skal svo gilda sem ßkv÷r­un ■essi hafi veri­ gefinn ˙t og a­ h˙n hafi veri­ tilkynnt ß ■eim tÝma sem ßrßsin hˇfst. Forseti sambandsrÝkisins skal tilkynna tÝmasetninguna jafnskjˇtt og a­stŠ­ur leyfa.

(5) Hafi ßkv÷r­un um varnarßstand veri­ gefinn ˙t og sÚ ger­ vopnu­ ßrßs ß landsvŠ­i Sambandslř­veldisins mß forseti Sambandslř­veldisins gefa ˙t ■jˇ­rÚttarlegar yfirlřsingar um a­ varnarßstand rÝki a­ fengnu sam■ykki sambands■ingsins. SÚu skilyr­i 2. mgr. fyrir hendi skal sameiginlega nefndin koma Ý sta­ sambands■ingsins.
Gr. 115 bŮegar tilkynnt hefur veri­ um varnarßstand hefur veri­ gefinn ˙t fŠrist yfirstjˇrn hersins ß her­ar kanslara Sambandslř­veldisins.Gr. 115 c(1) Ůegar varnarßstand rÝkir hefur sambandsrÝki­ forgangsrÚtt til lagasetningar, einnig ß ■eim mßlasvi­um sem heyra undir lagasetningarvald sambandslandanna. SlÝk l÷g ■urfa sam■ykkis sambandsrß­sins.(2) Svo fremi sem a­stŠ­ur Ý varnarßstandi krefjast ■ess, mß Ý varnarßstandi me­ sambandsl÷gum

1. ßkve­a ska­abŠtur til brß­abirg­a fyrir eignarnßm sem vÝkur frß 2. mßlsl. 3. mgr. 14. gr.,

2. ßkve­a frest, ■ˇ ekki lengri en fjˇra daga, fyrir frelsissviptingar sem vÝkur frß 3. mßlsl. 2. mgr. og 1. mßlsl. 3. mgr. 104. gr. hafi enginn dˇmari geta­ teki­ mßli­ a­ sÚr innan ■ess frests sem gildir ß e­lilegum tÝmum.

(3) Svo fremi sem ■a­ er nau­synlegt til varnar gegn ßrßs, sem anna­hvort er yfirstandandi e­a yfirvofandi, mß ■egar varnarßstand rÝkir me­ sambandsl÷gum a­ fengnu sam■ykki sambandsrß­sins ßkve­a skipan stjˇrnsřslu og fjßrsřslu sambandsrÝkisins og sambandslandanna me­ frßvikum frß k÷flum VIII, VIIIa og X, og skal ■ß jafnframt tryggja tilveru sambandslandanna, sveitarfÚlaganna og samtaka sveitarfÚlaga, og sÚrstaklega Ý fjßrhagslegu tilliti.

(4) Sambandsl÷g samkvŠmt 1. mgr. og 1. t÷lul. 2. mgr. mega taka gildi ß­ur en varnarßstand hefst, svo unnt sÚ a­ undirb˙a framkvŠmd ■eirra.
Gr. 115 d(1) Ůegar varnarßstand rÝkir gilda um l÷ggj÷f sambandsrÝkisins ßkvŠ­i 2. og 3. mgr., me­ ■eim frßvikum sem ■vÝ fylgir frß 2. mgr. 76. gr., 2. mßlsl. 1. mgr. og 2. til 4. mgr. 77. gr., 78. gr. og 1. mgr. 82. gr.(2) Lagafrumv÷rpum sambandsstjˇrnarinnar, sem h˙n hefur lřst ßrÝ­andi, skal vÝsa­ til sambandsrß­sins um lei­ og ■au eru l÷g­ fram Ý sambands■inginu. Sambands■ingi­ og sambandsrß­i­ skulu tafarlaust rŠ­a ■essi frumv÷rp sameiginlega. Svo fremi sem l÷g ■urfa sam■ykkis sambandsrß­sins, ■arf sam■ykki meirihluta atkvŠ­a ■ess til a­ ■au taki gildi. Um nßnari ˙tfŠrslu skal ßkve­a Ý vinnureglum, sem sambands■ingi­ sam■ykkir og ■urfa sam■ykkis sambandsrß­sins.

(3) Um tilkynningu laga gildir 2. mßlsl. 3. mgr. 115. greinar a me­ sambŠrilegum hŠtti.
Gr. 115 e(1) Komist sameiginlega nefndin, ß me­an varnarßstand varir, me­ meirihluta sem nemur tveim ■ri­ju hlutum greiddra atkvŠ­a, en ekki fŠrri en meirihluta nefndarmanna, a­ ■eirri ni­urst÷­u a­ ˇyfirstÝganlegar hindranir standi Ý vegi fyrir ■vÝ a­ sambands■ingi­ geti komi­ saman Ý tÝma e­a a­ ■a­ hafi ekki yfir atkvŠ­isbŠrum meirihluta a­ rß­a, skal sameiginlega nefndin hafa st÷­u sambands■ingsins og sambandsrß­sins og fara me­ rÚttindi ■eirra sem ein stofnun.(2) Me­ l÷gum sameiginlegu nefndarinnar mß hvorki breyta Grundvallarl÷gunum nÚ a­ ÷llu leyti e­a a­ hluta nema ■au ˙r gildi e­a gera ■au ˇvirk. Sameiginlega nefndin hefur ekki vald til a­ gefa ˙t l÷g samkvŠmt 2. mßlsl. 1. mgr. 23. gr., 1. mgr. 24. gr. e­a 29. grein.Gr. 115 f(1) ┴ me­an varnarßstand varir getur rÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins, svo fremi sem a­stŠ­ur krefja,1. kalla­ ˙t landamŠragŠslu Sambandslř­veldisins ß ÷llu landsvŠ­i Sambandslř­veldisins;

2. gefi­ fyrirmŠli, ekki a­eins til stjˇrnvalda sambandsrÝkisins, heldur einnig til landsstjˇrnanna og, ef h˙n telur brřna ■÷rf ß, til stjˇrnsřslustofnana sambandslandanna og jafnframt framselt ■etta vald til ■eirra me­lima landsstjˇrnanna sem h˙n ßkve­ur.

(2) Sambands■inginu, sambandsrß­inu og sameiginlegu nefndinni skal tafarlaust greina frß ■eim rß­st÷funum sem ger­ar eru samkvŠmt 1. mgr.
Gr. 115 gEkki mß sker­a stjˇrnarskrßrbundna st÷­u nÚ draga ˙r framkvŠmd stjˇrnarskrßrbundinna verkefna Stjˇrnlagadˇmstˇls sambandsrÝkisins og dˇmara hans. L÷gum um stjˇrnlagadˇmstˇl sambandsrÝkisins mß me­ l÷gum sameiginlegu nefndarinnar a­eins breyta a­ ■vÝ marki sem stjˇrnlagadˇmstˇll sambandsrÝkisins ßlÝtur ■a­ einnig nau­synlegt til a­ dˇmstˇllinn geti sinnt st÷rfum sÝnum. Ůanga­ til slÝk l÷g hafa veri­ sett getur stjˇrnlagadˇmstˇll sambandsrÝkisins gert nau­synlegar rß­stafanir til ■ess a­ dˇmstˇllinn geti sinnt st÷rfum sÝnum. Stjˇrnlagadˇmstˇll sambandsrÝkisins tekur ßkvar­anir samkvŠmt 2. og 3. mßlsl. me­ meirihluta vi­staddra dˇmara.Gr. 115 h(1) Renni kj÷rtÝmabil sambands■ingsins e­a ■jˇ­■inga sambandslandanna ˙t ß me­an varnarßstand varir, skal ■vÝ lj˙ka sex mßnu­um eftir a­ varnarßstandi lřkur. Renni embŠttistÝmabil forseta Sambandslř­veldisins ˙t ß me­an varnarßstand varir, skal ■vÝ lj˙ka nÝu mßnu­um eftir a­ varnarßstandi lřkur; sama gildir um ■a­ tÝmabil sem forseti sambandsrß­sins fer me­ forsetavald, hafi forseti lßti­ fyrr af embŠtti en tilskili­ er. Renni embŠttistÝmabil dˇmara Ý stjˇrnlagadˇmstˇli sambandsrÝkisins ˙t ß me­an varnarßstand varir, skal ■vÝ lj˙ka sex mßnu­um eftir a­ varnarßstandi lřkur.(2) Ůurfi sameiginlega nefndin a­ kjˇsa nřjan kanslara sambandsrÝkisins, skal h˙n kjˇsa hann me­ meirihluta nefndarmanna; forseti Sambandslř­veldisins skal leggja till÷gu sÝna fyrir sameiginlegu nefndina. Sameiginlega nefndin getur a­eins lřst vantrausti sÝnu ß kanslara Sambandslř­veldisins me­ ■vÝ a­ kjˇsa eftirmann hans me­ meirihluta sem nemur tveimur ■ri­ju hlutum nefndarmanna. (3) Sambands■ingi­ ver­ur ekki rofi­ me­an ß varnarßstandi stendur.Gr. 115 i(1) SÚu valdbŠrar stjˇrnstofnanir sambandsrÝkisins ˇhŠfar til a­ gera nau­synlegar rß­stafanir til varnar gegn hŠttu og krefjist ßstandi­ ˇhjßkvŠmilega tafarlausra sjßlfstŠ­ra a­ger­a ß einst÷kum svŠ­um Sambandslř­veldisins, skulu landsstjˇrnirnar e­a ■au stjˇrnv÷ld, e­a ■eir fulltr˙ar sem ■Šr ßkve­a, hafa v÷ld til a­ gera rß­stafanir Ý skilningi 1. mgr. greinar 115 f fyrir ■a­ svi­ sem ■eir bera ßbyrg­ ß.(2) RÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins getur hvenŠr sem er afturkalla­ rß­stafanir sem ger­ar eru samkvŠmt 1. mgr., e­a forsŠtisrß­herrar sambandslandanna ef stjˇrnv÷ld sambandslands e­a lŠgri sambandsstjˇrnv÷ld hafa fyrirskipa­ ■Šr.Gr. 115 k(1) ┴ me­an Ý gildi eru l÷g samkvŠmt gr. 115 c, 115 e og 115 g og regluger­ir, sem gefnar eru ˙t me­ heimild Ý slÝkum l÷gum, ver­a ÷nnur l÷g, sem stangast ß vi­ ■au, ˇvirk. Ůetta ß ■ˇ ekki vi­ um eldri rÚttarßkvŠ­i sem sett hafa veri­ ß grundvelli greina 115 c, 115 e og 115 g.(2) L÷g sem sameiginlega nefndin hefur sam■ykkt og regluger­ir, sem gefnar eru ˙t me­ heimild Ý slÝkum l÷gum, skulu falla ˙r gildi ekki sÝ­ar en sex mßnu­um eftir a­ varnarßstandi lřkur.

(3) L÷g sem hafa a­ geyma ßkvŠ­i sem eru Ý ˇsamrŠmi vi­ greinar 91 a, 91 b, 104 a, 106 og 107 gilda ekki lengur en til loka annars fjßrhagsßrs eftir a­ varnarßstandi lřkur. Eftir a­ varnarßstandi lřkur mß breyta ■eim me­ sambandsl÷gum a­ fengnu sam■ykki sambandsrß­sins til a­ koma ß ■eirri reglu sem kaflar VIII a og X kve­a ß um.
Gr. 115 l(1) Sambands■ingi­ getur hvenŠr sem er, a­ fengnu sam■ykki sambandsrß­sins, numi­ l÷g sameiginlegu nefndarinnar ˙r gildi. Sambandsrß­i­ getur krafist ■ess a­ sambands■ingi­ taki ßkv÷r­un Ý mßlinu. A­rar rß­stafanir sameiginlegu nefndarinnar e­a rÝkisstjˇrnar Sambandslř­veldisins sem ger­ar hafa veri­ til varnar gegn hŠttu skal nema ˙r gildi ■egar sambands■ingi­ og sambandsrß­i­ ßkve­a ■a­.(2) Sambands■ingi­ getur, a­ fengnu sam■ykki sambandsrß­sins, hvenŠr sem er lřst ■vÝ yfir a­ varnarßstandi sÚ loki­ me­ sam■ykkt sem forseti Sambandslř­veldisins skal tilkynna. Sambandsrß­i­ getur krafist ■ess a­ sambands■ingi­ taki ßkv÷r­un Ý mßlinu. Tafarlaust skal lřsa ■vÝ a­ varnarßstandi sÚ loki­ ef forsendur ■ess eru ekki lengur fyrir hendi.

(3) Um fri­arsamninga skal ßkve­a me­ sambandsl÷gum.
á

XI. ┴kvŠ­i til brß­abirg­a og lokaßkvŠ­i

116. gr.

(1) Ůjˇ­verji telst, samkvŠmt skilningi ■essara Grundvallarlaga nema anna­ hafi veri­ ßkve­i­ Ý l÷gum, hver sß sem hefur ■řskan rÝkisborgararÚtt e­a sem heimilu­ var landvist ß landsvŠ­i Ůřska rÝkisins mi­a­ vi­ legu landamŠra ■ann 31. desember 1937 sem flˇttama­ur e­a ˙tlagi af ■řsku ■jˇ­erni e­a sem maki hans e­a afkomandi.

(2) Einstaklingum, sem ß­ur voru ■řskir rÝkisborgarar og voru sviptir rÝkisborgararÚtti ß tÝmabilinu frß 30. jan˙ar 1933 til 8. maÝ 1945 af stjˇrnmßlalegum, kyn■ßtta- e­a tr˙arlegum ßstŠ­um svo og afkomendum ■eirra, skal endurveita rÝkisborgararÚtt leggi ■eir fram umsˇkn um ■a­. Ůeir skulu ekki teljast hafa veri­ sviptir rÝkisborgararÚtti hafi ■eir byrja­ b˙setu Ý Ůřskalandi eftir 8. maÝ 1945 og ekki lßti­ Ý ljˇs andst÷­u vi­ ■a­.

117. gr.

(1) L÷g sem stangast ß vi­ 2. mgr. 3. gr. skulu gilda ■ar til ■au hafa veri­ a­l÷gu­ a­ ■essu ßkvŠ­i Grundvallarlaganna, ■ˇ ekki lengur en til 31. mars 1953.

(2) L÷g, sem takmarka rÚttinn til dvalar- og fer­afrelsis me­ hli­sjˇn af n˙verandi h˙snŠ­isvanda, skulu gilda ßfram uns ■au ver­a numin ˙r gildi me­ sambandsl÷gum.

118. gr.

Endurskipting ■ess landsvŠ­is, sem nŠr yfir sambandsl÷ndin Baden, WŘrttemberg-Baden og WŘrttemberg-Hohenzollern, mß fara fram me­ samkomulagi hluta­eigandi sambandslanda, ■rßtt fyrir ßkvŠ­i 29. gr. Nßist ekki samkomulag ■ar a­ l˙tandi skal endurskiptingin ßkve­in me­ sambandsl÷gum, og skal Ý l÷gunum gert rß­ fyrir a­ ■jˇ­aratkvŠ­agrei­sla fari fram um mßli­.
Gr. 118 aEndurskipting ■ess landsvŠ­is, sem nŠr yfir sambandsl÷ndin BerlÝn og Brandenborg, mß ■rßtt fyrir ßkvŠ­i 29. gr. fara fram me­ samkomulagi beggja sambandslandanna og ■ßttt÷ku allra ■eirra sem ■ar eiga kosningarÚtt.119. gr.

RÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins mß, ■anga­ til ßkvŠ­i hafa veri­ sett Ý sambandsl÷gum og a­ fengnu sam■ykki sambandsrß­sins, gefa ˙t regluger­ir sem hafa lagagildi um mßlefni flˇttamanna og ˙tlaga, sÚrstaklega var­andi dreifingu ■eirra ß sambandsl÷ndin. Me­ ■eim mß veita rÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins heimild til a­ gefa ˙t einst÷k fyrirmŠli Ý einst÷kum tilvikum. FyrirmŠlunum skal beint til Š­stu stjˇrnvalda sambandslandanna, nema t÷f geti valdi­ hŠttu.

120. gr.

(1) SambandsrÝki­ skal bera kostna­inn af hersetunni og a­rar byr­ar sem lei­a af strÝ­inu jafnt innan lands sem utan eftir ■vÝ sem nßnar er ßkve­i­ me­ sambandsl÷gum. Svo fremi sem settar hafa veri­ reglur fyrir 1. oktˇber 1969 um ■essar byr­ar af v÷ldum strÝ­sins skulu sambandsrÝki­ og sambandsl÷ndin bera kostna­inn Ý ■vÝ hlutfalli sem ■essi sambandsl÷g mŠla fyrir. Svo fremi sem kostna­urinn vi­ byr­ar af v÷ldum strÝ­sins, sem reglur hafa hvorki veri­ settar um Ý sambandsl÷gum nÚ ver­a settar sÝ­ar, hafi fyrir 1. oktˇber 1965 veri­ greiddur af sambandsl÷ndum, sveitarfÚl÷gum (samt÷kum sveitarfÚlaga) e­a ÷­rum a­ilum sem sjß um framkvŠmd ß verkefnum sambandslanda e­a sveitarfÚlaga, skal sambandsrÝki­ ekki heldur skuldbundi­ til a­ taka a­ sÚr slÝkan kostna­ eftir ■ennan tÝma. SambandsrÝki­ leggur fram fÚ til almannatrygginga a­ me­t÷ldum atvinnuleysistryggingum og atvinnuleysisbˇtum. Skipting byr­a af v÷ldum strÝ­sins milli sambandsrÝkisins og sambandslandanna samkvŠmt ■essari grein hefur engin ßhrif ß ßkvŠ­i Ý l÷gum um ska­abˇtakr÷fur vegna aflei­inga strÝ­sins.

(2) Frß ■eim tÝma sem sambandsrÝki­ tekur a­ sÚr ˙tgj÷ldin skulu tekjurnar einnig ganga til ■ess.
Gr. 120 a(1) ═ l÷gum, sem sett eru til a­ framkvŠma grei­slur ˙r j÷fnunarsjˇ­i mß a­ fengnu sam■ykki sambandsrß­sins kve­a ß um a­ ß ■vÝ landsvŠ­i, ■ar sem j÷fnunargrei­slur eiga sÚr sta­, skuli framkvŠmd ■eirra a­ hluta til vera ß h÷ndum sambandsrÝkisins og a­ hluta til ß h÷ndum sambandslandanna Ý umbo­i sambandsrÝkisins og a­ ■au v÷ld, sem skv. 85. gr eru ßskilin rÝkisstjˇrn sambandsrÝkisins og ÷­rum ■ar til bŠrum Š­stu stjˇrnv÷ldum sambandsrÝkisins, skuli a­ ÷llu leyti e­a a­ hluta framseld J÷fnunarstofnun sambandsrÝkisins. J÷fnunarstofnun sambandsrÝkisins ■arf ekki sam■ykkis sambandsrß­sins til a­ beita ■essum v÷ldum; fyrirmŠlum hennar skal beint til Š­stu stjˇrnvalda sambandslandanna (J÷fnunarstofnanir sambandslandanna), nema Ý ßrÝ­andi tilvikum.(2) ┴kvŠ­i ■essar greinar hafa ekki ßhrif ß 2. mßlsl. 3. mgr. 87. gr.

121. gr.

SamkvŠmt skilningi ■essara Grundvallarlaga skal meirihluti ■ingmanna sambands■ingsins og sambandsfunds Sambandslř­veldisins vera meirihluti ■ess fj÷lda ■eirra sem kve­i­ er ß um Ý l÷gum.

122. gr.

(1) Frß ■vÝ a­ sambands■ingi­ kemur saman skulu l÷g eing÷ngu sam■ykkt af ■eim l÷ggjafarstjˇrnv÷ldum sem ■essi Grundvallarl÷g vi­urkenna.

(2) L÷ggjafarstofnanir og stofnanir, sem gegna rß­gjafarhlutverki vi­ l÷ggj÷f, og missa l÷gbŠrni samkvŠmt 1. mgr., skulu lag­ar ni­ur frß sama tÝma.

123. gr.

(1) L÷g frß ■eim tÝma ß­ur en sambands■ingi­ kemur saman skulu gilda ßfram, svo fremi sem ■au stangast ekki ß vi­ ■essi Grundvallarl÷g.

(2) Ůeir ■jˇ­rÚttarsamningar, sem Ůřska rÝki­ ger­i var­andi mßl, sem samkvŠmt ■essum Grundvallarl÷gum falla undir lagasetningu sambandslandanna, skulu gilda ßfram ef ■eir eru og ver­a gildir samkvŠmt meginreglum laga, me­ ■eim takm÷rkunum sem lei­ir af rÚttindum og andmŠlum ■eirra sem hlut eiga a­ mßli, ■anga­ til ■au stjˇrnv÷ld, sem samkvŠmt grundvallarl÷gum ■essum eru ■ar til bŠr, gera nřja ■jˇ­rÚttarsamninga e­a ■ar til ■eim lřkur ß annan hßtt ß grundvelli ßkvŠ­a sem Ý ■eim eru.

124. gr.

L÷g, er var­a mßl sem sambandsrÝki­ hefur eitt rÚtt ß lagasetningu um, ver­a sambandsrÚttur ß ■vÝ svŠ­i sem ■au gilda fyrir.

125. gr.

L÷g, er var­a mßl sem sambandsrÝki­ hefur forgangsrÚtt ß lagasetningu um, ver­a sambandsrÚttur ß ■vÝ svŠ­i sem ■au gilda fyrir,

1. svo fremi sem ■au gilda me­ sama hŠtti ß fleiri en einu hernßmssvŠ­i,

2. svo fremi sem um l÷g er a­ rŠ­a sem breyttu eldri rÝkisrÚtti eftir 8. maÝ 1945.
Gr. 125 a(1) L÷g, sem gefin voru ˙t sem sambandsl÷g, en sem ekki vŠri lengur hŠgt a­ gefa ˙t sem sambandsl÷g vegna breytinga sem ger­ar hafa veri­ ß 1. mgr. 74. gr. e­a 1. mgr. 75. gr., gilda ßfram sem sambandsl÷g. L÷g sambandslands geta komi­ Ý sta­inn fyrir ■au.(2) L÷g, sem gefin voru ˙t ß grundvelli 2. mgr. 72. gr. eins og h˙n hljˇ­a­i til 15. nˇvember 1994, gilda ßfram sem sambandsl÷g. Me­ sambandsl÷gum mß ßkve­a a­ l÷g sambandslands geti komi­ Ý sta­inn fyrir ■au. Ůa­ sama gildir um sambandsl÷g sem gefin voru ˙t fyrir ■ennan tÝma og sem ekki vŠri lengur hŠgt a­ gefa ˙t samkvŠmt 2. mgr. 75. gr.Gr. 125 b(1) L÷g, sem gefin voru ˙t sem sambandsl÷g, en sem ekki vŠri lengur hŠgt a­ gefa ˙t sem sambandsl÷g vegna breytinga sem eftir ß hafa veri­ ger­ar ß 1. mgr. 75. gr., gilda ßfram sem sambandsl÷g. L÷g sambandslands geta komi­ Ý sta­inn fyrir ■au.(2) Me­ sambandsl÷gum mß ßkve­a a­ Ý sta­inn fyrir sambandsl÷g, sem ekki vŠri lengur hŠgt a­ gefa ˙t sem sambandsl÷g eftir a­ 2. mgr. 75. gr. hefur veri­ bŠtt inn, sÚ heimilt a­ setja l÷g sambandslands.

126. gr.

Stjˇrnlagadˇmstˇll sambandsrÝkisins ˙rskur­ar um ßgreining var­andi ßframhaldandi gildi laga sem sambandsrÚttar.

127. gr.

RÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins getur, a­ fengnu sam■ykki stjˇrna hluta­eigandi sambandslanda, lßti­ stjˇrnsřslurÚtt fyrir sameina­a efnahagssvŠ­i­ taka gildi innan eins ßrs frß birtingu ■essara Grundvallarlaga Ý sambandsl÷ndunum Baden, Stˇr-BerlÝn, Rheinland-Pfalz og WŘrttemberg-Hohenzollern, svo fremi sem hann gildir ßfram sem sambandsrÚttur samkvŠmt 124. e­a 125. gr.

128. gr.

Svo fremi sem Ý l÷gum, sem halda gildi sÝnu ßfram, er gert rß­ fyrir heimild til a­ gefa fyrirmŠli samkvŠmt skilningi 5. mgr. 84. gr., ver­ur h˙n Ý gildi ■ar til lagaßkvŠ­i eru sett um anna­.

129. gr.

(1) Svo fremi sem Ý lagafyrirmŠlum, sem gilda ßfram sem sambandsrÚttur, er heimild til a­ gefa ˙t regluger­ir e­a almennar stjˇrnsřslureglur e­a til a­ framkvŠma stjˇrnsřslua­ger­ir, flyst heimildin til ■eirra stjˇrnvalda sem hÚ­an Ý frß hafa me­ mßli­ a­ gera. SÚ um vafa a­ rŠ­a skal rÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins skera ˙r Ý samrß­i vi­ sambandsrß­i­; birta skal ˙rskur­inn. (2) Svo fremi sem slÝka heimild er a­ finna Ý lagafyrirmŠlum, sem gilda ßfram sem landsrÚttur, skal henni beitt af ■eim stjˇrnv÷ldum sem samkvŠmt landsrÚtti fara me­ mßli­.

(3) Svo fremi sem lagafyrirmŠli samkvŠmt skilningi 1. og 2. mgr. heimila a­ ■eim sÚ breytt e­a a­ vi­ ■au sÚ auki­ e­a a­ gefin sÚu ˙t lagafyrirmŠli Ý sta­ laga, falla ■Šr heimildir ˙r gildi.

(4) FyrirmŠli ■au sem tilgreind eru Ý 1. og 2. mgr. gilda a­ breyttu breytanda, svo fremi sem ekki er Ý lagafyrirmŠlum vÝsa­ til ßkvŠ­a sem ekki eru lengur Ý gildi e­a til stofnana sem ekki eru lengur til.

130. gr.

(1) Stjˇrnsřslustofnanir og a­rar stofnanir Ý ■jˇnustu opinberrar stjˇrnsřslu e­a dˇmgŠslu, sem ekki hvÝla ß landsrÚtti e­a ß samningum milli sambandslanda, svo og rekstrarsamband um jßrnbrautir Ý Su­vestur-Ůřskalandi og stjˇrn pˇst- og fjarskiptamßla fyrir franska hernßmssvŠ­i­, skulu heyra undir valdssvi­ rÝkisstjˇrnar sambandrÝkisins. SÚu ■Šr fluttar til, starfsemi ■eirra hŠtt e­a ■Šr lag­ar ni­ur skal rÝkisstjˇrnin, a­ fengnu sam■ykki sambandsrß­sins, stjˇrna ■vÝ.

(2) Ă­sti yfirma­ur starfsmanna ■essara stjˇrnvalda og stofnana er sß rß­herra sambandsstjˇrnarinnar sem mßli­ heyrir undir.

(3) Ůau stjˇrnv÷ld og stofnanir opinbers rÚttar, sem ekki heyra beint undir sambandsl÷ndin og ekki eru bygg­ar ß samningum milli sambandslanda, skulu vera undir umsjˇn ■eirra Š­stu stjˇrnvalda sambandsrÝkisins sem mßli­ heyrir undir.

131. gr.

Me­ sambandsl÷gum skal ßkve­a um rÚttarst÷­u ■eirra sem voru Ý opinberri ■jˇnustu ■ann 8. maÝ 1945, a­ me­t÷ldum flˇttam÷nnum og ˙tl÷gum, og horfi­ hafa frß st÷rfum af ÷­rum ßstŠ­um en stafa af reglum um opinber st÷rf e­a ßkvŠ­um samninga og sem ekki hafa enn veri­ settir Ý nein st÷rf e­a ekki Ý st÷rf sem eru sambŠrileg vi­ fyrri st÷­u. Sama skal a­ breyttu breytanda gilda um ■ß sem ■ann 8. maÝ 1945 ßttu lÝfeyrisrÚtt, a­ me­t÷ldum flˇttam÷nnum og ˙tl÷gum, og fß ekki lengur greiddan lÝfeyri e­a ekki sambŠrilegan lÝfeyri vi­ ■ann sem ■eir fengu ß­ur, af ÷­rum ßstŠ­um en stafa af reglum um opinber st÷rf e­a ßkvŠ­um samninga. Ůanga­ til umrŠdd sambandsl÷g taka gildi ver­a engar l÷gmŠtar kr÷fur ger­ar, nema ßkvŠ­i landslaga mŠli fyrir um anna­.

132. gr.

(1) EmbŠttismenn og dˇmara, sem njˇta Švirß­ningar ■egar ■essi Grundvallarl÷g taka gildi, mß innan sex mßna­a eftir a­ sambands■ingi­ kemur fyrst saman setja ß eftirlaun e­a ß bi­laun e­a Ý lŠgra launa­ embŠtti, ef ■ß skortir hŠfni e­a fagkunnßttu sem ■arf til embŠttis sÝns. Ůetta ßkvŠ­i gildir, me­ samsvarandi hŠtti, einnig um starfsmenn sem ekki mß segja upp starfi. Megi segja starfsm÷nnum upp starfi, er innan sama frests heimilt a­ ˇgilda uppsagnarfrest sem er lengri en kve­i­ er ß um Ý samningum.

(2) Ůetta ßkvŠ­i skal ekki eiga vi­ um starfsmenn Ý opinberri ■jˇnustu, sem reglur um "frelsun undan ■jˇ­ernissˇsÝalisma og herna­arstefnu" snerta ekki e­a sem eru vi­urkenndir sem fˇrnarl÷mb ■jˇ­ernissˇsÝalisma, nema mikilvŠgar persˇnulegar ßstŠ­ur sÚu fyrir hendi.

(3) Hluta­eigandi skal unnt a­ leita til dˇmstˇla samkvŠmt 4. mgr. 19. gr.

(4) Um nßnari ˙tfŠrslu skal ßkve­i­ me­ regluger­ sambandsstjˇrnarinnar, sem ■arf sam■ykkis sambandsrß­sins.

133. gr.

RÝkisstjˇrn Sambandslř­veldisins tekur ß sig rÚttindi og skyldur sem var­a stjˇrn sameina­a efnahagssvŠ­isins.

134. gr.

(1) Meginregla er a­ eignir RÝkisins ver­i eignir Sambandslř­veldisins.

(2) Svo fremi sem ■Šr hafi upphaflega einkum veri­ Štla­ar til stjˇrnsřsluverkefna, sem samkvŠmt Grundvallarl÷gum ■essum eru ekki stjˇrnsřsluverkefni sambandsrÝkisins, skulu ■Šr afhentar ßn endurgjalds ■eim sem hÚr eftir fara me­ framkvŠmd umrŠddra verkefna e­a sambandsl÷ndunum, svo fremi sem ■Šr eru n˙ og ver­a til framb˙­ar nota­ar til stjˇrnsřsluverkefna, sem sambandsl÷ndunum er Štla­ a­ sinna til framb˙­ar samkvŠmt Grundvallarl÷gum ■essum. SambandsrÝki­ getur einnig afhent sambandsl÷ndunum a­rar eignir.

(3) Eignir, sem sambandsl÷ndin og sveitarfÚl÷gin (samt÷k sveitarfÚlaga) afhentu rÝkinu ßn endurgjalds skulu aftur ver­a eignir sambandslandanna og sveitarfÚlaganna (samtaka sveitarfÚlaga), svo fremi sambandsrÝki­ ■arfnast ■eirra ekki til eigin stjˇrnsřsluverkefna.

(4) Um nßnari ˙tfŠrslu skal ßkve­a me­ sambandsl÷gum sem ■urfa sam■ykkis sambandsrß­sins.

135. gr.

(1) Tilheyri landssvŠ­i n˙ ÷­ru sambandslandi en ß­ur og breytingin hafi ßtt sÚr sta­ ß tÝmabilinu frß 8. maÝ 1945 ■ar til Grundvallarl÷g ■essi taka gildi, ■ß skulu eignir ■ess sambandslands, sem umrŠtt landsvŠ­i tilheyr­i, og ß landssvŠ­inu eru, ganga til ■ess sambandslands sem landssvŠ­i­ tilheyrir n˙.

(2) Eignir sambandslanda sem ekki eru lengur til og eignir annarra stjˇrnvalda og stofnana opinbers rÚttar sem ekki eru lengur til skulu ganga til ■ess sambandslands e­a ■eirra stjˇrnvalda e­a stofnanna opinbers rÚttar sem hÚ­an Ý frß sinna ■essum verkefnum, svo fremi sem ■Šr voru upphaflega einkum Štla­ar til stjˇrnsřsluverkefna e­a sÚu n˙ og ver­i til framb˙­ar einkum nota­ar Ý ■ßgu stjˇrnsřsluverkefna.

(3) Landareignir sambandslanda sem ekki eru lengur til skulu ßsamt fylgifÚ, svo fremi sem ■a­ fellur ekki undir eignir samkvŠmt 1. mgr., ganga til ■ess sambandslands ■ar sem ■Šr eru.

(4) Me­ sambandsl÷gum mß setja reglur sem vÝkja frß ßkvŠ­um 1. til 3. mgr., ef yfirgnŠfandi hagsmunir sambandsrÝkisins e­a sÚrstakir hagsmunir landssvŠ­is krefjast ■ess.

(5) A­ ÷­ru leyti skal ßkve­a me­ sambandsl÷gum, sem ■urfa sam■ykkis sambandsrß­sins, um eignatilfŠrsluna og uppgj÷r ■ar a­ l˙tandi, svo fremi sem ekki hafi veri­ gengi­ frß ■vÝ me­ samkomulagi milli hluta­eigandi sambandslanda e­a stjˇrnvalda og stofnana opinbers rÚttar fyrir 1. jan˙ar 1952.

(6) Hlutdeild hins fyrrverandi sambandslands Pr˙sslands Ý fyrirtŠkjum hß­um einkarÚtti skal ganga til sambandsrÝkisins. Um nßnari ˙tfŠrslu skal ßkve­a me­ sambandsl÷gum sem einnig geta kve­i­ ß um frßvik frß ■essu.

(7) Svo fremi umrß­arÚtti yfir eignum, sem samkvŠmt 1. til 3. mgr. myndu hafa gengi­ til sambandslands e­a stjˇrnvalds e­a stofnunar opinbers rÚttar, haf­i vi­ gildist÷ku ■essara Grundvallarlaga ■egar veri­ rß­stafa­ Ý hendur ■eirra af ■ar til bŠrum yfirv÷ldum me­ landsl÷gum, me­ heimild Ý landsl÷gum e­a ß annan hßtt, skal eignatilfŠrslan gilda eins og h˙n hafi fari­ fram ß­ur en rß­st÷funin var ger­.
Gr. 135 a(1) Me­ l÷gum, sem sambandsrÝki­ ß a­ setja samkvŠmt 4. mgr. 134. gr. og 5. mgr. 135. gr., mß einnig ßkve­a a­ ekki skuli sta­i­ vi­, e­a a­ ekki skuli a­ fullu sta­i­ vi­, eftirtaldar skuldbindingar:1. Skuldbindingar RÝkisins og skuldbindingar hins fyrrverandi sambandslands Pr˙sslands ßsamt skuldbindingum annarra stjˇrnvalda og stofnana opinbers rÚttar sem ekki eru lengur til.

2. Skuldbindingar sambandsrÝkisins e­a annarra stjˇrnvalda og stofnana opinbers rÚttar, sem hafa a­ gera me­ tilfŠrslu eigna samkvŠmt 89., 90., 134. og 135. gr., ßsamt skuldbindingum ■essara rÚtthafa sem byggjast ß rß­st÷funum ■eirra rÚtthafa sem tilgreindir eru Ý 1. mgr.

3. Skuldbindingar sambandslandanna og sveitarfÚlaga (samtaka sveitarfÚlaga), sem ur­u til vegna rß­stafana sem ■essir rÚtthafar hafa gert fyrir 1. ßg˙st 1945 til a­ framkvŠma fyrirmŠli hernßmsveldanna e­a til a­ afnema ney­arßstand af v÷ldum strÝ­sins innan marka ■eirra stjˇrnsřsluverkefna sem heyr­u undir RÝki­ e­a sem ■eim voru fengin af RÝkinu.

(2) 1. mgr. skal a­ breyttu breytanda eiga vi­ um skuldbindingar Ůřska al■ř­ulř­veldisins e­a rÚtthafa ■ess ßsamt skuldbindingum sambandsrÝkisins e­a annarra stjˇrnvalda og stofnana opinbers rÚttar sem hafa me­ tilfŠrslu ß eignum Ůřska al■ř­ulř­veldisins yfir ß sambandsrÝki­, sambandsl÷ndin og sveitarfÚl÷gin a­ gera, og einnig skuldbindingar sem byggjast ß rß­st÷funum Ůřska al■ř­ulř­veldisins e­a rÚtthafa ■ess.

136. gr.

(1) Sambandsrß­i­ skal koma fyrst saman ■ann dag sem sambands■ingi­ kemur fyrst saman.

(2) Ůanga­ til fyrsti forseti Sambandslř­veldisins hefur veri­ kj÷rinn skal forseti sambandsrß­sins fara me­ v÷ld hans. Hann hefur ekki rÚtt til a­ rj˙fa sambands■ing.

137. gr.

(1) Me­ l÷gum mß takmarka kj÷rgengi embŠttismanna, starfsmanna Ý opinberri ■jˇnustu, hermanna sem hafa hermennsku a­ Švistarfi, tÝmabundinna sjßlfbo­ali­a Ý hernum og dˇmara Ý sambandsrÝkinu, sambandsl÷ndunum og sveitarfÚl÷gunum.

(2) Um fyrstu kosningar til sambands■ingsins, sambandsfunds Sambandslř­veldisins og forseta Sambandslř­veldisins gilda kosningal÷g ■au sem ■ingrß­i­ setur.

(3) Ůanga­ til stjˇrnlagadˇmstˇli Sambandslř­veldisins ver­ur komi­ ß fˇt skulu ■au v÷ld sem honum ber samkvŠmt 2. mgr. 41. gr. vera ß h÷ndum hins ■řska hŠstarÚttar fyrir sameina­a efnahagssvŠ­i­, sem dŠmir Ý samrŠmi vi­ mßlsme­fer­arreglur sÝnar.

138. gr.

Til a­ gera breytingar ß embŠtti l÷gbˇkanda, sem n˙ er Ý sambandsl÷ndunum Baden, BŠjaralandi, WŘrttemberg-Baden og WŘrttemberg-Hohenzollern, ■arf sam■ykkis rÝkisstjˇrna ■essara sambandslanda.

139. gr.

┴kvŠ­i ■essara Grundvallarlaga hafa ekki ßhrif ß lagafyrirmŠli sem sett eru til "frelsunar ■řsku ■jˇ­arinnar undan ■jˇ­ernissˇsÝalisma og herna­arstefnu".

140. gr.

┴kvŠ­i 136., 137., 138., 139., og 141. gr. ■řsku stjˇrnarskrßrinnar frß 11. ßg˙st 1919 skulu vera hluti ■essara Grundvallarlaga.

141. gr.

1. mßlsl. 3. mgr. 7. gr. skal ekki eiga vi­ Ý sambandslandi ■ar sem ÷nnur landsrÚttarßkvŠ­i giltu ■ann 1. jan˙ar 1949.

142. gr.

Ůrßtt fyrir ßkvŠ­i 31. gr. skulu ßkvŠ­i Ý stjˇrnarskrßm sambandslandanna einnig vera Ý gildi svo fremi sem ■au tryggja grundvallarrÚttindi Ý samrŠmi vi­ 1. til 18. gr. ■essara Grundvallarlaga.
Gr. 142 a[numin ˙r gildi]143. gr.

(1) RÚttur ß ■vÝ landsvŠ­i sem tilgreint er Ý 3. gr. sameiningarsßttmßlans mß ekki vÝkja frß ßkvŠ­um ■essara Grundvallarlaga lengur en til 31. desember 1992, svo fremi og svo lengi sem fullkomin a­l÷gun a­ stjˇrnarskrßrskipaninni ver­ur ekki ger­ vegna ■eirra ˇlÝku a­stŠ­na sem ■ar rÝkja. Frßvikin mega ekki stangast ß vi­ 2. mgr. 19. gr. og ■au ver­a a­ samrŠmast ■eim meginreglum sem tilgreind eru Ý 3. mgr. 79. gr.

(2) Frßvik frß k÷flum II, VIII, VIIIa, IX, X og XI skulu leyf­ ekki lengur en til 31. desember 1995.

(3) 41. gr. sameiningarsßttmßlans og reglur sem settar eru til framkvŠmdar hans skulu gilda ßn tillits til 1. og 2. mgr. a­ ■vÝ marki sem ■Šr gera rß­ fyrir a­ ekki sÚ unnt a­ draga til baka Ýhlutun Ý eignir ß ■vÝ landsvŠ­i sem nefnt er Ý 3. gr. umrŠdds sßttmßla.
Gr. 143 a(1) SambandsrÝki­ skal hafa einkarÚtt til lagasetningar um ÷ll mßlefni vegna breytinga ß Sambandsjßrnbrautunum, sem eru undir beinni stjˇrnsřslu sambandsrÝkisins, Ý vi­skiptafyrirtŠki. 5. mgr. Ý gr. 87e skal eiga vi­ a­ breyttu breytanda. EmbŠttism÷nnum Sambandsjßrnbrautanna mß me­ l÷gum skipa til ■jˇnustu, og skuli ■ß rÚttarsta­a ■eirra verndu­ og ßbyrg­ vera ß h÷ndum vinnuveitanda hjß Jßrnbrautum sambandsrÝkisins, sem starfa samkvŠmt.(2) SambandsrÝki­ sÚr um framkvŠmd laga samkvŠmt 1. mgr.

(3) SambandsrÝki­ skal til 31. desember 1995 sinna verkefnum ß svi­i far■egaflutninga me­ jßrnbrautum ß styttri lei­um sem hinga­ til voru Ý verkahring Sambandsjßrnbrautanna. Ůetta gildir einnig um sambŠrileg verkefni Ý stjˇrnsřslu jßrnbrautamßla. Um nßnari ˙tfŠrslu skal ßkve­a me­ sambandsl÷gum, sem ■urfa sam■ykkis sambandsrß­sins.
Gr. 143 b(1) RÝkisfyrirtŠkinu Ůřska sambandspˇstinum skal, eftir ■vÝ sem kve­i­ er ß um Ý sambandsl÷gum, breyta Ý fyrirtŠki sem lřtur reglum einkamßlarÚttar. SambandsrÝki­ hefur einkarÚtt til lagasetningar um ÷ll mßlefni sem af ■essu lei­ir.(2) Sß einkarÚttur sambandsrÝkisins, sem var vi­ lř­i fyrir breytinguna, mß me­ sambandsl÷gum veita tÝmabundi­ ■eim fyrirtŠkjum sem ver­a til ˙r Ůřska sambandspˇstinum POSTDIENST [PËSTŮJËNUSTA] og Ůřska sambandspˇstinum TELEKOM [FJARSKIPTI]. SambandsrÝki­ mß ekki lßta af hendi meirihlutaeign sÝna Ý ■vÝ fyrirtŠki sem tekur vi­ af Ůřska sambandspˇstinum POSTDIENST fyrr en Ý fyrsta lagi fimm ßrum eftir a­ l÷gin taka gildi. Ůarf til ■ess sambandsl÷g me­ sam■ykki sambandsrß­sins.

(3) Ůeir embŠttismenn sambandsrÝkisins sem starfa hjß Ůřska sambandspˇstinum skulu starfa ßfram hjß einkafyrirtŠkjunum og skal rÚttarleg sta­a ■eirra og ßbyrg­ atvinnurekanda trygg­. FyrirtŠkin hafa rÚttarst÷­u atvinnurekanda. Um nßnari ˙tfŠrslu skal ßkve­i­ me­ sambandsl÷gum.

144. gr.

(1) Ůjˇ­■ing tveggja ■ri­ju ■eirra ■řsku sambandslanda, ■ar sem Grundvallarl÷g ■essi eiga a­ gilda a­ svo st÷ddu, ■urfa a­ sam■ykkja ■au.

(2) Svo fremi sem beiting ■essara Grundvallarlaga sÚ takm÷rkunum hß­ Ý einu ■eirra sambandslanda e­a hluta eins ■eirra sambandslanda sem tilgreind eru Ý 23. gr., hefur ■a­ sambandsland e­a vi­komandi hluti ■ess rÚtt til ■ess a­ senda fulltr˙a sinn Ý sambands■ingi­ samkvŠmt 38. gr. og a­ senda fulltr˙a sinn Ý sambandsrß­i­ samkvŠmt 50. gr.

145. gr.

(1) Ůingrß­i­ sta­festir ß opnum fundi, me­ ■ßttt÷ku ■ingfulltr˙a frß Stˇr-BerlÝn, a­ Grundvallarl÷g ■essi hafi veri­ sam■ykkt, lřkur ger­ ■eirra og kunngj÷rir ■au.

(2) Ůessi Grundvallarl÷g taka gildi vi­ lok ■ess dags sem ■au eru kunngj÷r­.

(3) Birta skal ■au Ý L÷gbirtingarbla­i Sambandslř­veldisins.

146. gr.
Ůessi Grundvallarl÷g, sem gilda fyrir alla ■řsku ■jˇ­ina eftir a­ eining og frelsi Ůřskalands eru fullger­, skulu falla ˙r gildi sama dag og stjˇrnarskrß, sem ■řska ■jˇ­in hefur sam■ykkt me­ frjßlsri ßkv÷r­un, tekur gildi.á
┌rdrßttur ˙r Ůřsku stjˇrnarskrßnni frß 11. ßg˙st 1919 (Stjˇrnarskrß Weimarlř­veldisins)
á

Tr˙ og tr˙fÚl÷g


136. gr.

(1) I­kun tr˙frelsis mß hvorki skilyr­a nÚ sker­a borgaraleg og rÝkisborgaraleg rÚttindi og skyldur.

(2) Borgaralegra og rÝkisborgaralegra rÚttinda og a­gangs a­ opinberum embŠttum skulu menn njˇta ˇhß­ tr˙arjßtningu.

(3) Engum ber skylda til a­ lßta tr˙arsannfŠringu sÝna Ý ljˇs. Stjˇrnv÷ld skulu ■vÝ a­eins hafa rÚtt til a­ spyrja um a­ild a­ tr˙fÚlagi, a­ rÚttindi og skyldur sÚu undir henni komin e­a a­ manntal sem fyrirskipa­ er me­ l÷gum krefjist ■ess.

(4) Engan mß ■vinga til kirkjulegrar athafnar e­a hßtÝ­arhalda e­a til ■ßttt÷ku Ý tr˙arath÷fnum e­a til a­ fara me­ ei­staf ß tr˙arlegu formi.

137. gr.

(1) ═ landinu er engin rÝkiskirkja.

(2) Frelsi manna til a­ sameinast Ý tr˙fÚl÷gum skal tryggt. Sameining tr˙fÚlaga innan landsvŠ­is RÝkisins skal engum takm÷rkunum hß­.

(3) Hvert tr˙fÚlag skal sjßlft skipa mßlum sÝnum og stjˇrna ■eim innan takmarkana laga sem gilda fyrir alla. Ůa­ skipar Ý embŠtti sÝn ßn ■ßttt÷ku rÝkis e­a sveitarfÚlags.

(4) Tr˙fÚl÷g njˇta rÚtthŠfis samkvŠmt almennum reglum einkamßlarÚttar.

(5) Tr˙fÚl÷gin skulu ßfram vera stofnanir samkvŠmt opinberum rÚtti svo fremi sem ■au hafa veri­ ■a­ til ■essa. Í­rum tr˙fÚl÷gum skal, leggi ■au fram bei­ni ■ess efnis, tryggja s÷mu rÚttindi ef starfsskipulag ■eirra og me­limafj÷ldi tryggir varanleika ■eirra. Sameinist nokkur slÝk tr˙fÚl÷g sem l˙ta reglum opinbers rÚttar Ý ein samt÷k, skulu ■au samt÷k einnig vera stofnun opinbers rÚttar.

(6) Ůau tr˙fÚl÷g, sem eru stofnanir opinbers rÚttar, hafa rÚtt til ■ess a­ leggja ß skatta samkvŠmt ßkvŠ­um Ý landsl÷gum ß grundvelli borgaralegra skattskrßa.

(7) FÚl÷g sem helga sig starfi Ý ■ßgu lÝfssko­unar skulu hafa s÷mu st÷­u og tr˙fÚl÷g.

(8) Svo fremi sem ■÷rf er ß frekari reglum til framkvŠmdar ß ■essum ßkvŠ­um skulu ■Šr settar Ý l÷gum sambandslands.

138. gr.

(1) Me­ l÷ggj÷f sambandslandanna skal leysa af hˇlmi rÝkisframl÷g til tr˙fÚlaga sem byggjast ß l÷gum, samningi e­a sÚrst÷kum rÚttarheimildum. Meginreglur um ■etta skal rÝki­ setja.

(2) Tryggja skal eignarrÚtt og ÷nnur rÚttindi tr˙fÚlaga og tr˙arlegra samtaka hva­ var­ar stofnanir, sjˇ­i og a­rar eignir sem Štla­ar eru til tr˙arathafna, kennslu og lÝknarmßla.

139. gr.

Sunnudagar og hßtÝ­isdagar sem njˇta vi­urkenningar rÝkisins skulu njˇta lagaverndar sem dagar til hvÝldar frß vinnu og andlegrar uppbyggingar.

141. gr.

Svo fremi sem ■÷rf er fyrir gu­s■jˇnustur og sßlusorgun Ý hernum, Ý sj˙krah˙sum, fangelsum e­a ÷­rum opinberum stofnunum er tr˙fÚl÷gum heimilt a­ framkvŠma tr˙arathafnir, en ■ˇ ßn allrar ■vingunar.
á

ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

BŠta vi­ athugasemd

Ekki er lengur hŠgt a­ skrifa athugasemdir vi­ fŠrsluna, ■ar sem tÝmam÷rk ß athugasemdir eru li­in.

Höfundur

Grétar Eiríksson
Grétar Eiríksson
Hér er ætlunin að koma fram óhlutdrægnum upplýsingum fyrir Almenning, til fræðslu vegna Stjórnlagaþings okkar, birtingar á öðrum stjórnarskrám, ritgerðum, skýslum, Lögum og öðru efni er auðvelda Almenningi að velja Frambjóðendur eða ákveða framboðs til Stjórnlagaþings,  með upplýstum hætti án þess að Frambjóðendur verði hér kynntir, sem sagt fyrst og fremst að reyna að safna og miðla sem mestum upplýsingum varðandi ferli Stjórnarskrágerðar okkar, svo Almennur landsmaður geti verið sem allra upplýstastur um tilgang, markmið, mikilvægi Stjórnarskrár okkar og vonandi að auka Lýræðisvitund Landsmanna

Heimsˇknir

Flettingar

  • ═ dag (20.8.): 0
  • Sl. sˇlarhring: 0
  • Sl. viku: 6
  • Frß upphafi: 4447

Anna­

  • Innlit Ý dag: 0
  • Innlit sl. viku: 4
  • Gestir Ý dag: 0
  • IP-t÷lur Ý dag: 0

UppfŠrt ß 3 mÝn. fresti.
Skřringar

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband